Trần Trọng Kim là một nhân vật đặc biệt trong lịch sử
Việt Nam thế kỷ XX.
Ông sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước (cha ông tham gia phong trào Cần Vương do Phan Đình Phùng lãnh đạo). Ông là người hiếu học, sớm tiếp cận với cả giáo dục Pháp-Việt và sau đó sang Pháp du học tại nhiều trường danh tiếng về thương mại và sư phạm (Lyon, Melun).
Trước khi bước lên vũ đài chính trị, Trần Trọng Kim được biết đến là một nhà giáo dục, một nhà biên khảo mẫu mực.
Trong bối cảnh nền văn hóa Việt Nam đang chuyển mình từ Hán học sang Tây học, ông đóng vai trò như một chiếc cầu nối hiệu quả.
Những tác phẩm của ông không chỉ là sách giáo khoa mà đã trở thành di sản văn hóa:
• Việt Nam Sử Lược: Cuốn thông sử đầu tiên viết bằng chữ Quốc ngữ, hệ thống lại toàn bộ lịch sử dân tộc một cách khoa học và dễ hiểu.
• Nho giáo: Bộ sách đồ sộ phân tích sâu sắc về tư tưởng Khổng Mạnh tại Việt Nam.
• Phật giáo: Một công trình khảo cứu công phu giúp người đọc tiếp cận triết lý nhà Phật.
Suốt những năm tháng làm thanh tra học chính, ông luôn đau đáu việc giữ gìn hồn cốt dân tộc trong một nền giáo dục đang bị thực dân hóa.
Ngày 9 tháng 3 năm 1945, lịch sử Đông Dương chuyển hướng đột ngột.
Nhật đảo chính Pháp, độc chiếm thuộc địa Đông Dương. Để tranh thủ sự ủng hộ của người Việt, cùng những nước Á châu khác đang bị Nhật chiếm đóng như Miến Điện, Philippines, Nhật tuyên bố trao trả độc lập cho Việt Nam.
Ngày 11 tháng 3 năm 1945, triều đình Huế tuyên bố hủy hiệp ước Patơnốt ký với Pháp năm 1884, khôi phục chủ quyền Việt Nam.
Vua Bảo Đại liền giải tán Hội đồng cơ mật gồm Thượng thư sáu bộ, tuyên bố từ nay sẽ tự mình cầm quyền nhưng bên cạnh nhà vua là viên Đại sứ Nhật ở Đông Dương Yokoyama làm “Tối cao cố vấn”.
Ngày 30-3-1945, Trần Trọng Kim được Nhật Bản đón từ Băng Cốc (Thái Lan) về Sài Gòn.
Khoảng 5 tháng 04 năm 1945, Trần Trọng Kim đến Huế. Sau khi được yết kiến Bảo Đại và gặp Trần Đình Nam, Trần Trọng Kim cũng tán thành giải pháp lập nội các do Ngô Đình Diệm đứng đầu nên một bức điện thứ 2 triệu tập Ngô Đình Diệm được Tối cao cố vấn Yokoyama nhận chuyển đi.
Nhưng Ngô Đình Diệm không ra Huế. Bảo Đại triệu Trần Trọng Kim vào tiếp kiến lần thứ hai.
Tháng 17/4/1945, Chính phủ Trần Trọng Kim ra đời. Đây là một nội các rất đặc biệt vì quy tụ những trí thức danh tiếng nhất thời bấy giờ như: Hoàng Xuân Hãn, Trịnh Đình Thảo, Phan Anh... Họ tham chính không vì quyền lực, mà vì mong muốn làm được điều gì đó cho quốc gia trong lúc giao thời.
Tháng 6/1945, chính phủ chính thức đặt quốc hiệu là Đế quốc Việt Nam, chọn bài Đăng đàn cung làm quốc thiều và cờ quẻ Ly làm quốc kỳ.
Dù chỉ tồn tại ngắn ngủi (khoảng 4 tháng), chính phủ này đã làm được một số việc quan trọng:
• Thống nhất lãnh đạo: Lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, ba kỳ (Bắc, Trung, Nam) được tuyên bố thống nhất.
• Cải cách giáo dục: Đưa tiếng Việt vào làm ngôn ngữ chính trong giáo dục và các văn bản hành chính (thay cho tiếng Pháp).
• Hành chính: Thay thế các công chức người Pháp bằng người Việt.
Ở Hà Nội, bác sĩ Trần Văn Lai, thị trưởng Hà Nội đã cho đổi tên phố từ tên người Pháp sang tên những vị anh hùng dân tộc.
Chính phủ Trần Trọng Kim không có quân đội nên tránh phải tham gia chiến tranh thế giới thứ II với tư cách đồng minh của Nhật Bản.
Bộ trưởng Bộ thanh niên Phan Anh đã thành lập đoàn Thanh niên Tiền tuyến, Thanh niên Xã hội để thực hiện công tác trị an, bảo vệ.
Tuy nhiên khi Cách mạng tháng tám nổ ra, lực lượng Thanh niên Tiền tuyến đã rời bỏ hàng ngũ Đế quốc Việt Nam để quay sang ủng hộ Việt Minh. Trường Thanh niên tiền tuyến đã đào tạo ra nhiều tướng lĩnh, sĩ quan của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sau này.
Nhiều thành viên của chính phủ Trần Trọng Kim đã tham gia trong Chính phủ Việt Nam DCCH và có đóng góp to lớn cho đất nước như: Tạ Quang Bửu, Trần Duy Hưng, Đặng Thai Mai, Nguyễn Xiển...
Dù có tâm huyết, nhưng Chính phủ Trần Trọng Kim rơi vào một tình thế ngặt nghèo:
• Về đối ngoại: Bị coi là "bù nhìn" của phát xít Nhật. Chính phủ không có thực quyền về quân sự và tài chính.
• Về đối nội: Phải đối mặt với nạn đói khủng khiếp năm Ất Dậu (1945) mà không có đủ phương tiện để cứu vãn.
• Về chính trị: Họ kẹt giữa sức ép của Nhật và làn sóng cách mạng mạnh mẽ của Việt Minh.
Khi Nhật đầu hàng Đồng minh vào tháng 8/1945, chính phủ Trần Trọng Kim tan rã. Ông từ chức, lặng lẽ rời khỏi chính trường để nhường chỗ cho dòng thác Cách mạng tháng Tám.
Sau khi rời chính trường, Trần Trọng Kim sống những năm tháng cuối đời trong sự im lặng. Ông sang Hồng Kông, Thái Lan rồi cuối cùng quay về Việt Nam và mất tại Đà Lạt vào năm 1953.
Cuốn hồi ký "Một cơn gió bụi" của ông là một cái nhìn đau xót, tự sự về giai đoạn lịch sử đầy biến động mà ông đã trải qua. Ông tự coi mình như một người học trò bị đẩy vào một cuộc chơi chính trị quá tầm tay.
Lịch sử nhìn nhận Trần Trọng Kim là một học giả lớn có công lớn với văn hóa dân tộc.
Về mặt chính trị, dù còn nhiều tranh luận về vai trò của chính phủ 1945, nhưng không ai có thể phủ nhận lòng yêu nước và nhân cách của một trí thức luôn mong muốn xây dựng một nền độc lập cho Việt Nam theo cách ôn hòa nhất.
Thu Hương
• Cội nguồn lịch sử và văn hóa
Ông sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước (cha ông tham gia phong trào Cần Vương do Phan Đình Phùng lãnh đạo). Ông là người hiếu học, sớm tiếp cận với cả giáo dục Pháp-Việt và sau đó sang Pháp du học tại nhiều trường danh tiếng về thương mại và sư phạm (Lyon, Melun).
Trước khi bước lên vũ đài chính trị, Trần Trọng Kim được biết đến là một nhà giáo dục, một nhà biên khảo mẫu mực.
Trong bối cảnh nền văn hóa Việt Nam đang chuyển mình từ Hán học sang Tây học, ông đóng vai trò như một chiếc cầu nối hiệu quả.
Những tác phẩm của ông không chỉ là sách giáo khoa mà đã trở thành di sản văn hóa:
• Việt Nam Sử Lược: Cuốn thông sử đầu tiên viết bằng chữ Quốc ngữ, hệ thống lại toàn bộ lịch sử dân tộc một cách khoa học và dễ hiểu.
• Nho giáo: Bộ sách đồ sộ phân tích sâu sắc về tư tưởng Khổng Mạnh tại Việt Nam.
• Phật giáo: Một công trình khảo cứu công phu giúp người đọc tiếp cận triết lý nhà Phật.
Suốt những năm tháng làm thanh tra học chính, ông luôn đau đáu việc giữ gìn hồn cốt dân tộc trong một nền giáo dục đang bị thực dân hóa.
Ngày 9 tháng 3 năm 1945, lịch sử Đông Dương chuyển hướng đột ngột.
Nhật đảo chính Pháp, độc chiếm thuộc địa Đông Dương. Để tranh thủ sự ủng hộ của người Việt, cùng những nước Á châu khác đang bị Nhật chiếm đóng như Miến Điện, Philippines, Nhật tuyên bố trao trả độc lập cho Việt Nam.
Ngày 11 tháng 3 năm 1945, triều đình Huế tuyên bố hủy hiệp ước Patơnốt ký với Pháp năm 1884, khôi phục chủ quyền Việt Nam.
Vua Bảo Đại liền giải tán Hội đồng cơ mật gồm Thượng thư sáu bộ, tuyên bố từ nay sẽ tự mình cầm quyền nhưng bên cạnh nhà vua là viên Đại sứ Nhật ở Đông Dương Yokoyama làm “Tối cao cố vấn”.
Ngày 30-3-1945, Trần Trọng Kim được Nhật Bản đón từ Băng Cốc (Thái Lan) về Sài Gòn.
Khoảng 5 tháng 04 năm 1945, Trần Trọng Kim đến Huế. Sau khi được yết kiến Bảo Đại và gặp Trần Đình Nam, Trần Trọng Kim cũng tán thành giải pháp lập nội các do Ngô Đình Diệm đứng đầu nên một bức điện thứ 2 triệu tập Ngô Đình Diệm được Tối cao cố vấn Yokoyama nhận chuyển đi.
Nhưng Ngô Đình Diệm không ra Huế. Bảo Đại triệu Trần Trọng Kim vào tiếp kiến lần thứ hai.
Tháng 17/4/1945, Chính phủ Trần Trọng Kim ra đời. Đây là một nội các rất đặc biệt vì quy tụ những trí thức danh tiếng nhất thời bấy giờ như: Hoàng Xuân Hãn, Trịnh Đình Thảo, Phan Anh... Họ tham chính không vì quyền lực, mà vì mong muốn làm được điều gì đó cho quốc gia trong lúc giao thời.
Tháng 6/1945, chính phủ chính thức đặt quốc hiệu là Đế quốc Việt Nam, chọn bài Đăng đàn cung làm quốc thiều và cờ quẻ Ly làm quốc kỳ.
Dù chỉ tồn tại ngắn ngủi (khoảng 4 tháng), chính phủ này đã làm được một số việc quan trọng:
• Thống nhất lãnh đạo: Lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, ba kỳ (Bắc, Trung, Nam) được tuyên bố thống nhất.
• Cải cách giáo dục: Đưa tiếng Việt vào làm ngôn ngữ chính trong giáo dục và các văn bản hành chính (thay cho tiếng Pháp).
• Hành chính: Thay thế các công chức người Pháp bằng người Việt.
Ở Hà Nội, bác sĩ Trần Văn Lai, thị trưởng Hà Nội đã cho đổi tên phố từ tên người Pháp sang tên những vị anh hùng dân tộc.
Chính phủ Trần Trọng Kim không có quân đội nên tránh phải tham gia chiến tranh thế giới thứ II với tư cách đồng minh của Nhật Bản.
Bộ trưởng Bộ thanh niên Phan Anh đã thành lập đoàn Thanh niên Tiền tuyến, Thanh niên Xã hội để thực hiện công tác trị an, bảo vệ.
Tuy nhiên khi Cách mạng tháng tám nổ ra, lực lượng Thanh niên Tiền tuyến đã rời bỏ hàng ngũ Đế quốc Việt Nam để quay sang ủng hộ Việt Minh. Trường Thanh niên tiền tuyến đã đào tạo ra nhiều tướng lĩnh, sĩ quan của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sau này.
Nhiều thành viên của chính phủ Trần Trọng Kim đã tham gia trong Chính phủ Việt Nam DCCH và có đóng góp to lớn cho đất nước như: Tạ Quang Bửu, Trần Duy Hưng, Đặng Thai Mai, Nguyễn Xiển...
Dù có tâm huyết, nhưng Chính phủ Trần Trọng Kim rơi vào một tình thế ngặt nghèo:
• Về đối ngoại: Bị coi là "bù nhìn" của phát xít Nhật. Chính phủ không có thực quyền về quân sự và tài chính.
• Về đối nội: Phải đối mặt với nạn đói khủng khiếp năm Ất Dậu (1945) mà không có đủ phương tiện để cứu vãn.
• Về chính trị: Họ kẹt giữa sức ép của Nhật và làn sóng cách mạng mạnh mẽ của Việt Minh.
Khi Nhật đầu hàng Đồng minh vào tháng 8/1945, chính phủ Trần Trọng Kim tan rã. Ông từ chức, lặng lẽ rời khỏi chính trường để nhường chỗ cho dòng thác Cách mạng tháng Tám.
Sau khi rời chính trường, Trần Trọng Kim sống những năm tháng cuối đời trong sự im lặng. Ông sang Hồng Kông, Thái Lan rồi cuối cùng quay về Việt Nam và mất tại Đà Lạt vào năm 1953.
Cuốn hồi ký "Một cơn gió bụi" của ông là một cái nhìn đau xót, tự sự về giai đoạn lịch sử đầy biến động mà ông đã trải qua. Ông tự coi mình như một người học trò bị đẩy vào một cuộc chơi chính trị quá tầm tay.
Lịch sử nhìn nhận Trần Trọng Kim là một học giả lớn có công lớn với văn hóa dân tộc.
Về mặt chính trị, dù còn nhiều tranh luận về vai trò của chính phủ 1945, nhưng không ai có thể phủ nhận lòng yêu nước và nhân cách của một trí thức luôn mong muốn xây dựng một nền độc lập cho Việt Nam theo cách ôn hòa nhất.
Thu Hương
• Cội nguồn lịch sử và văn hóa
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét