NGẪU HỨNG THÁNG CHẠP 2025 - Chùm thơ Đặng Xuân Xuyến

   
 

Tháng Chạp 2025 cảm thán

 

Chợ cóc dẹp rồi, thuế lại tăng

Bữa cơm lại nữa nấu nhì nhằng

Ra đường hở chút là phạt nặng

Trăm chuyện trăm trò lắm nhố nhăng.

 

Hà Nội, sáng 30 tháng 01 - 2026

(Ngày 12 tháng Chạp năm Ất Tỵ)

 

Ngẫu hứng sáng tháng Chạp 2025

 

Tết đã cận kề, Bính Ngọ ơi

Phố vắng chợ thưa quẩn gió trời

Vườn Đào khách cũ còn lui tới?

Có gắng chào nhau một nụ cười?

 

Hà Nội, sáng 28 tháng 01 - 2026

(Ngày 10 tháng Chạp năm Ất Tỵ)

 

Chợ trưa cảm tác

 

Bà bán cá ngồi mặt nhăn nheo

Ông lão mua rau trả kỳ kèo

Chú hàng thịt lợn cười chèo kéo

Cô bán bún bò cố "ới" theo...

 

Hà Nội, trưa 31 tháng 01 - 2026

(Ngày 13 tháng Chạp năm Ất Tỵ)

 

 

Ngẫu hứng chiều tháng Chạp 2025

 

Khép lại một năm nghẹn nỗi buồn

Thuế chồng thuế phạt nát con buôn

Dân đen ngắc ngoải cơn cùng khốn

Bính Ngọ cầu mong thoát bão dồn...

 

Hà Nội, chiều 28 tháng 01 năm 2026

(Ngày 10 tháng Chạp năm Ất Tỵ)

ĐẶNG XUÂN XUYẾN

CÁC BÀI CÚNG DỊP TẾT BÍNH NGỌ (2026) - Nguyễn Xuân Diện sưu tầm và bái chúc!

Thưa chư vị, nhân dịp đón Tết Nguyên Đán Bính Ngọ, xin cung hiến quý vị những bài văn cúng trong dịp Tết, do tôi sưu tầm, lại được Pháp sư ở Viện Hán Nôm chỉnh lý. Hôm nay tôi đưa sớm các bài này lên để chư vị đang còn làm việc tranh thủ sắp xếp nhờ máy in cơ quan, in ra để dùng.
Về địa danh: Ghi theo địa danh cũ, rồi mới: “Nay là….”

XUÂN QUÊ – Thơ Lê Kim Thượng

  

Xuân Quê

 

1.

Người về cùng với xuân quê

Mùa xuân trở lại, người về quê hương

Dẫu cho mưa nắng gió sương

Người quê đón nhận yêu thương chan hòa…

Hừng đông chim ríu rít ca

Mái nhà xưa cũ vỡ òa vui tươi

Nắng xuân về với nụ cười

Mầm non đón ánh mặt trời mong manh

Sông xuân dòng nước xanh xanh

Chiếc xuồng nho nhỏ chòng chành xa xa

Cánh cò bay lả bay la

Bay qua sông vắng, bay xa giang đầu

Đồng xuân xanh thẳm một màu

Một đàn cò trắng, trắng phau trên trời

Đồng xanh thấp thoáng bóng người

Áo nâu, nón lá Mẹ cười… “Ngày xưa.”…

 

MÂY LẠC QUÊ NHÀ – Bài viết của Nguyễn Đại Hoàng

1.

Có những bài thơ chỉ vài giòng ngắn ngủi đã làm rung động, đã làm rưng rưng lòng hậu thế, tên tuổi thi nhân mãi còn in bóng thời gian.
Một trong những bài thơ như thế là bài Hoa Phi Hoa 花非花 của Bạch Cư Dị 白居易 – Bai Ju Yi - (772-846) thi nhân tiêu biểu nhất giai đoạn cuối đời Đường. Nguyên tác như sau:

花非花 

花非花，

霧非霧。

夜半來，

天明去。

來如春夢幾多時，

去似朝雲無覓處。

Phiên âm:

Hoa phi hoa

Vụ phi vụ

Dạ bán lai

Thiên minh khứ

Lai như xuân mộng kỷ đa thời

Khứ tự triêu vân vô mịch xứ

NHÀ TRẦN CÓ NHỔ CỎ NHÀ LÝ KHÔNG HAY CHỈ HÀM OAN ? - Lê Công Năng & Sử Việt ngàn năm

Câu hỏi này được lặp đi lặp lại suốt nhiều thế kỷ, như một lời buộc tội treo lơ lửng trên đầu triều đại đã ba lần đánh bại quân Nguyên Mông. Nhưng lịch sử không thể bị phán xét bằng cảm xúc đạo đức thuần túy của thời hiện đại. Muốn trả lời công bằng, phải nhìn thẳng vào sự thật, cả sáng lẫn tối, và quan trọng hơn là nhìn vào dòng máu, hành xử chính trị và cách nhà Trần đối xử với di sản nhà Lý.

CỖ XƯA HỮU BẰNG – Bài viết của Tâm Trà

Bức ảnh này là một tác phẩm kinh điển của nhiếp ảnh gia người Pháp Pierre Dieulefils, được chụp vào khoảng những năm 1890 - 1900 tại miền Bắc Việt Nam
Bức ảnh ghi lại cảnh bốn người đàn ông đang ngồi quây quần bên mâm cơm. Họ mặc áo ngũ thân truyền thống, đầu quấn khăn xếp (khăn đóng) đặc trưng của người Việt xưa.
Đây là một trong những tư liệu quý giá nằm trong bộ sưu tập bưu thiếp về Đông Dương của Dieulefils, giúp hậu thế hình dung rõ nét về lối sống, cách ăn mặc và sinh hoạt thường nhật của người Việt cuối thế kỷ 19.
Tâm trà phục chế màu từ ảnh đen trắng
Ảnh mang tính minh hoạ, không có căn cứ để xác định đây là mâm cỗ làng Nủa

 *
▫️ Ngày xưa chủ nhà có cỗ mời họ hàng, làng nước thường nói khiêm tốn rằng :
“ Hôm nay có việc vui mừng, gia đình lấy mâm làm cỗ, kính mời trên các cụ cùng các ông các bà… uống chén rượu nhạt, mừng cho gia đình chúng tôi”
▫️ Nếu là ngày giỗ, khi đi mời trước một hai ngày cũng nói :
“ Hôm tới giỗ cụ cháu, nhà cháu kiếm lưng cơm cúng cụ, mời ông lại xơi với ông cháu miếng cơm/ hay chén rượu nhạt”

BÀI THƠ MỪNG NĂM MỚI LÀM SỚM - Trần Vấn Lệ

Những ngày năm sắp Tết thấy ai ai cũng vui... Nhà Thờ, Chùa, chuông rơi rải như trăm hoa nở...
 
Lịch mỗi ngày một gỡ... nhưng lại như dày thêm!  Năm mới là Tân Niên... hình như chim cũng biết?
 
Chim nói gì thân thiết mà người ta cười cười?  "Sắp Tết rồi! Sắp Tết rồi!". Ôi một bầy con nít!
 
Người mình ngộ ngộ thiệt:  Đây là xứ Hoa... Kỳ (*)!  Ờ mà chẳng bận gì, tôi làm thơ Năm Mới...
 
*
Năm mốt năm chờ đợi, năm hai năm tiếp theo, thời gian... gió hiu hiu qua thôi thời dông bão?
 
Lịch thay như thay áo!  Áo mới mặc xun xoe.  Không ai chải tóc thề.... để đăm chiêu quá khứ!
 
Đừng có khuyên ai bỏ!  "Không nhớ thì hẳn quên!".  Chuyện rất là đương nhiên.  Người mình quên nhiều lắm...
 
Nước Mỹ đang mùa nắng, tuyết tan trên đầu non... Mai có thể mù sương, mốt thì ngày rực rỡ...
 
Coi như là nắng lụa.  Áo dài ơi Cố Nhân!  Một chút gì xa xăm trong lòng tôi còn sót?
 
Tôi nghĩ mồ hôi ngọt.  Tôi nghĩ... rất âm thầm!
 
                                                                                     Trần Vấn Lệ
 
(*) Bản đồ thế giới quả thật là không có nước Hoa Kỳ.  Chỉ có nước Mỹ, Liên Bang Hợp Chúng Quốc Mỹ, United States of America, U.S.A, trên châu Mỹ, America.  Hoa Kỳ là Cờ Hoa, người Tàu thấy cờ USA có nhiều sao nên gọi thế. Người mình hầu như xưa nay vốn tin Tàu thật thà...

ĐẶNG XUÂN XUYẾN: ĐI TÌM NIỀM RIÊNG GIỮA DÒNG TRÔI VỒI VỘI – Đỗ Anh Tuyến

                  

Tác giả Đỗ Anh Tuyến

 
Đọc "Về thăm Hà Nội" của Đặng Xuân Xuyến, ta không thấy một Hà Nội rực rỡ vàng son hay ồn ào phố thị, mà bắt gặp một khoảng lặng đầy suy tư, nơi cái "tôi" trữ tình đang loay hoay giữa hai bờ hư thực của ký ức và hiện tại. Phong cách nghệ thuật của bài thơ toát lên vẻ trầm mặc, điềm tĩnh nhưng ẩn chứa một cơn sóng lòng âm ỉ, được thể hiện qua một lối viết giản lược tối đa về hình ảnh để nhường chỗ cho dòng chảy nội tâm.
 

VỀ THĂM HÀ NỘI

- viết tặng Nguyễn Minh-

 

Tôi xa Hà Nội, xa Hà Nội

Mới đó thôi mà bấy năm trôi

Bạn cũ gặp nhau nhìn rất vội

Nụ cười te tẻ hé trên môi.

 

Ờ gió heo may đã mỏng rồi

Mây chiều cũng ít bảng lảng trôi

Giờ còn ai đợi canh chừng tối

Dụ một tiếng reo thả chỗ ngồi?!

 

Tôi lặng nghe lòng chất vấn tôi

Người ta giờ đã khác xưa rồi

Thời gian thì cứ trôi vồi vội

Tôi lại giam mình góc xa xôi.

 

Tôi biết nhưng mà biết vậy thôi

Chuyện xưa còn giữ được mấy hồi

Tôi về Hà Nội thăm Hà Nội

Mua chút niềm riêng ngủ quên rồi...

 

Hà Nội, ngày 9 tháng 2-2025

ĐẶNG XUÂN XUYẾN

 

GẶP GỠ VÀ CHIA LY VỐN DĨ ĐÃ CÓ AN BÀI – Nguyễn Toàn Thắng

Tác giả Nguyễn Toàn Thắng

 

Trong cõi nhân sinh mênh mông, việc hai người lạ mặt bỗng chốc bước vào đời nhau chưa bao giờ là sự ngẫu nhiên đơn thuần. Có những cuộc gặp tựa như gió thoảng, chạm nhẹ qua hiên nhà rồi tan biến; lại có những người đến và khảm sâu vào tâm khảm, trở thành một phần không thể tách rời của ký ức. Kỳ thực, giữa biển người xuôi ngược, gặp được nhau chính là kết quả của những mối dây liên kết từ tiền kiếp.

TĨNH QUỐC ĐẠI VƯƠNG TRẦN QUỐC KHANG - Theo Cội nguồn lịch sử và văn hoá

Trần Quốc Khang (1237 – 1300) là con trai trưởng của Vua Trần Thái Tông (Trần Cảnh). Tuy nhiên, trên thực tế, ông là con của Khâm Minh đại vương Trần Liễu - anh trai của vua Trần Thái Tông. Mẹ đẻ của ông là hoàng hậu Thuận Thiên.

LẠI LÀM KHÓ AI - Son Tran

A. Tôi đưa ảnh chụp dấu triện này vào Gemini và ChatGPT kèm theo dòng lệnh: "Bạn có đọc được những chữ khắc trên đó và dịch sang tiếng Việt không?"
Cả hai ngoan ngoãn trả lời: “Có, tôi sẽ đọc và dịch sang tiếng Việt giúp bạn”.

SẮC TAI THÁN PHÚ – Kha Tiệm Ly

    

Trộm nghe,

Nghề văn muôn thuở như nhau,

Gái đẹp mỗi thời có khác!

Người luôn chê chữ nghĩa giá bèo,

Ai dám bảo hồng nhan phận bạc?

 

Ôi! Cái văn,

Thường được coi là món bổ tinh thần,

Sao lại rẻ hơn thú vui nhục xác?

 

Hẩm hiu thay!

Đợi bài lên báo, ngóng dài cổ vạc cổ cò,

Đến lúc lãnh tiền, đếm được đồng trinh đồng cắc!

Sách kim sách cổ, có ra chi ngọn bút vẽ vời.

Ông cống ông nghè, sao sánh bằng cái mông lúc lắc!

Nhuận bút bài báo, mua không được một cái quần xì,

Tiền thưởng bài văn, sắm chẳng nổi nửa manh áo ngực!

Ngày tối cơn ho lục khục, mồm khạc cục tím cục bầm.

Vợ con cái mặc lem nhem, áo vá miếng chằng miếng đụp!

Thân như bệnh nhân chờ thuốc, ốm tỏng ốm teo,

Nhà như người đẹp khoe lưng, trống huơ trống hoác!

THẬM XƯNG 甚稱 – Ung Chu, Hán Việt Thông Dụng

HYPERBOLE - OVERSTATEMENT - EXAGGERATION - AUXESIS - NGOA DỤ - NÓI QUÁ - PHÓNG ĐẠI - KHOA TRƯƠNG - CƯỜNG ĐIỆU HOÁ - THẬM XƯNG

"Thậm xưng" 甚稱 là một trong những từ người Việt dùng để chỉ phép tu từ nói quá. Một cách khác là "ngoa dụ" 訛喻.
- thậm 甚: rất, lắm, quá mức, như trong "thậm tệ", trước đây người Việt từng dùng "thậm" làm phó từ chỉ mức độ

- xưng 稱: gọi, xưng hô, nói
- ngoa 訛: không đúng sự thật, như trong "nói ngoa", "điêu ngoa", chữ này mang bộ "ngôn" 訁 (nói, lời nói) và kí âm bằng chữ "hoá" 化
- dụ 喻: nói ví von (chứ không nói theo đúng nghĩa đen), như trong "phúng dụ", "ẩn dụ", "hoán dụ", chữ này mang bộ "khẩu" 口 (miệng) và kí âm bằng chữ "du" 俞.

"Con muỗi to như con voi", "tát biển Đông cũng cạn", "nghĩ nát óc"... là các ví dụ về nói quá, ngoa dụ, thậm xưng. 

Phép tu từ này còn được gọi là "khoa trương" 誇張 theo cách gọi trong các ngôn ngữ khác tại vùng văn hoá Hán tự, "khoa" 誇 nghĩa là khoe khoang, khoác lác (nói quá mức sự thật), "trương" 張 nghĩa là khuếch đại. Tiếng Nhật đọc là "ko-chō" こちょう, tiếng Hàn đọc là "gwa-jang" 과장. Tiếng Trung Quốc viết giản thể là 夸张.

"Khoác" là âm Việt hoá của chữ "khoách / khuếch" 擴 nghĩa là khuếch đại, khuếch trương. Phép nói quá còn được gọi là "phóng đại" 放大 nghĩa là làm cho to lớn ra. Cách gọi khác là "cường điệu hoá" 強調化 hay "cường điệu" 強調 nghĩa là nhấn mạnh (trong ngữ cảnh này là nhấn mạnh do nói quá).

Sách "Việt-Nam văn-phạm" (1940) của Trần Trọng Kim, Phạm Duy Khiêm, Bùi Kỷ viết:
- Cách ngoa-ngữ là cách đem việc tuyệt-nhiên không bao giờ có, mà nói để biểu-diễn một cách rất mạnh cái ý nói không có, không được:

Bao giờ rau diếp làm đình,

Gỗ lim ăn ghém thì mình lấy ta. 

                                    (Ca-dao)

Rau diếp là thứ rau dùng để ăn ghém, mà gỗ lim là thứ gỗ tốt dùng để làm nhà, làm đình. Nhưng đây lại nói trái đi để tỏ ý không bao giờ được.
- Cách thậm-xưng là cách dùng tiếng nói quá hẳn sự thực, để làm cho tôn cái ý người ta định nói về một vật gì:

Chìm đáy nước cá lừ-đừ lặn,

Lửng da trời nhạn ngẩn-ngơ sa. 

                                (Cung-oán)

Ý khen cái đẹp đến nỗi cá trông thấy cũng không bơi được nữa, phải lừ-đừ lặn xuống đáy sông; chim trông thấy cũng không bay được nữa, phải ngẩn-ngơ sa xuống đất.
                                                                                Ung Chu
                                                                        Hán-Việt Thông Dụng

THÀ NHƯ GIỌT MƯA – Trần Vấn Lệ

Tuần đầu tiên Năm Mới / trời dứt mưa, thật mừng!
Sáu ngày dài rưng rưng... mưa bay về Long Beach!
 
Những Giọt Mưa Los Angeles mờ Temple City!
Năm nay khác mọi khi.  Năm nay mưa nhiều quá...
 
Bạn thân chừ hết cả, chỉ còn Mưa - Thời Gian!
Thời gian thì thênh thang!  Thời gian... Vòng Tay Lớn!
 
Không lời chào nào muộn khi còn nói lời chào...
Nhớ bàn tay ấm sao mặn mà nhiều năm cũ...
 
Xe Bus đi trong phố... xe Bus đi về đâu?
Thân thiết thường nhớ lâu... mưa bay suốt tuần lễ!
 
*
Có một người ngồi kể chuyện gì đó mình nghe!
Mình là mình, không dè, một mình mà... tâm sự!
 
Là Chuyện Lòng, vui chớ!
Là Chuyện Mình, Tâm Tư!
 
Mười chữ hai câu thơ!  Ba năm làm mới được! (*)
Thơ Giả Đảo thời trước, thơ anh em bây giờ...
 
Thà như giọt mưa...
Thà như giọt mưa...(**)
                                                                                    Trần Vấn Lệ

(*) Thơ Giả Đảo, "Nhị cú tam niên đắc, nhất ngâm song lệ thùy...".
(**) Thơ Nguyễn Tất Nhiên, "Thà như giọt mưa bay quanh tượng đá..."

LẶT LÁ MAI VÀNG – Thơ Lê Phước Sinh

 

Lặt lá Mai hé nụ

để Xuân tỏa nhiều cành

Em ửng hồng má Anh

khúc khích mùa Tuổi mới...

 

                 Lê Phước Sinh

TÔI LẠI THỞ DÀI NGÓ XA XĂM – Thơ Đặng Xuân Xuyến

   

Tôi xa làng Đá đã nhiều năm

Từ độ người ta tuổi chớm Rằm

Cái tuổi xúi người say má thắm

Thả hồn mơ mộng mãi xa xăm

 

Tôi nhớ, người ta một cuối năm

Giữa chiều mưa ấy rét căm căm

Mặc tôi thảng thốt chặt tay nắm

Vẫn nhẹ lắc đầu ngó xa xăm.

 

Tôi biết người ta với làng Chằm

Ân tình riêng nặng đã nhiều năm

Người ta lại giỏi cam chịu lắm

Mặc kẻ làng Chằm biệt biệt tăm.

 

Tôi về làng Đá mỗi cuối năm

Nhìn người hóa đá giữa đêm Rằm

Tuổi xuân tự lấp sâu vạn dặm

Tôi lại thở dài, ngó xa xăm...

 

Hà Nội, 26 tháng 01 năm 2026

ĐẶNG XUÂN XUYẾN

GỌI ANH MÙA XUÂN – Thơ Trần Mai Ngân

   

Anh

Lại ngồi bên em

Cầm đôi tay êm

Lắng nghe cùng nhau

Năm cũ qua mau…

 

Anh

Xuân đang lướt qua

Bằng gió lụa là

Bằng hương ngọc ngà

Như tình đôi ta…

 

Anh

Lại đây với em

Để ta có thêm

Một mùa Xuân vui

Qua bao ngọt bùi

 

Anh

Đôi ta đưa tay

Tiễn năm phôi phai

Cảm ơn tháng ngày

Dẫu có đắng cay

 

Anh

Từ nay, hôm nay

Trái tim Nguyên Đán

Viết tiếp câu chuyện

Không có buồn phiền

 

Em cười rất nhẹ

Nâng chén Xuân say

Đời chếnh choáng đời

Em say… Em say….

 

           Trần Mai Ngân

 

** Những ngày giáp Tết

NHẠC SĨ PHẠM DUY KỂ VỀ HOÀN CẢNH SÁNG TÁC “ÁO ANH SỨT CHỈ ĐƯỜNG TÀ”

Cuối năm 1947, tôi từ Việt Bắc (Cao-Bắc-Lạng) xuống Khu Ba (Chợ Đại, Cống Thần) rồi có ý định đi theo Trần Văn Giàu vào Nam chiến đấu. Nhưng khi vào tới Thanh Hóa (Khu 4 - làng Quần Tín) thì tôi gặp tướng Nguyễn Sơn và ở lại đó, gia nhập Ban Văn nghệ của Trung đoàn 304. Tại đây tôi gặp Hữu Loan...
 

NHỊ THẬP LỤC QUÁN 二十六貫 (97.5 kg) - Nhờ Chat GPT dịch

Xem clip trên laptop tôi thấy một nữ nhân người Nhật nâng tảng đá nặng có dòng chữ 二十六貫 (97.5 kg). 

Đây cụm từ người Nhật dùng chữ Hán để thể hiện, theo dạng chữ Kanji (漢字, Hán tự). Bởi vậy, tôi đọc theo âm Hán Việt 二十六 貫 là “nhị thập lục quán”, nhưng chữ QUÁN có nghĩa là “xâu, chuỗi”, nó không phải là đơn vị đo khối lượng.

Vì không biết tiếng Nhật nên tôi tra từ điển Hán Việt để tìm chữ 貫 có chỉ về đơn vị đo khối lượng không? Kết quả như sau:

貫 Âm Hán Việt: oan, quán

Tổng nét: 11

Bộ: bối 貝 (+4 nét)

Lục thư: hội ý

Hình thái: ⿱毌貝

Nét bút: フフ丨一丨フ一一一ノ丶

Nghĩa:

1. xâu tiền

2. xuyên qua, chọc thủng

3. thông suốt

4. quê quán. 

Tôi không thấy có chỗ nào cho biết 貫 chỉ về đơn vị đo khối lượng cả.

Vì có chữ Hán cách viết hoàn toàn giống nhau nhưng có khi cách đọc lại khác và ý nghĩa khác nhau như:

市 /shì/ THỊ : cái chợ 

hoặc 

巿 [fú] PHẤT : dây đeo lưng. 

Nên tôi tra từ điển Hán Việt các từ chỉ về đơn vị đo khối lượng như “cân, lượng, thăng, đấu, thạch...” dạng phồn thể, giản thể, dị thể... mãi cũng chưa  ra. Cuối cùng, tôi nhờ Chat GPT giải thích.