Chiều nay mấy cậu học sinh cũ của tôi ngồi nhậu cãi
nhau chuyện thiên văn. Có em gọi điện cầu cứu: "Thầy ơi vì răng ngày giữa
mùa Xuân, mùa Thu thì gọi là Phân (Xuân phân,, Thu phân) mà ngày giữa mùa Hạ và
mùa Đông thì lại gọi là ngày Chí (Hạ chí, Đông chí). Thầy đăng lên fb lời giải
thích (ngắn gọn) chứ bọn em chừ "líu lưỡi" cả rồi. Nghe qua điện thoại
không nhớ để cãi". Xin trả lời mấy ông "đệ tử" của Lưu Linh thân
yêu.
Xuân phân, Hạ chí, Thu phân và Đông chí
Trái đất di chuyển trên quỹ đạo quanh Mặt trời một
vòng hết 1 năm, 365 ngày và ¼ ngày. Trên đường di chuyển đó trục Trái đất
nghiêng chứ không thẳng cho nên có lúc nghiêng nửa Cầu Bắc có khi nghiêng nửa Cầu
Nam về phía Mặt trời. Vì vậy có hiện tượng Trái đất có mùa nóng mùa lạnh và
ngày đêm dài ngắn khác nhau.Trên đường đi đó người ta ghi nhận 4 ngày đặc biệt:
Xuân phân (21/3), Hạ chí (21/6), Thu phân (22/9 và Đông chí (22/12). Hai ngày
Chí (Hạ chí và Đông chí) là ngày mà giữa trưa Mặt trời chiếu thẳng góc vào hai
Chí tuyến. Hai ngày này có sự chênh lệch lớn nhất về độ dài giữa ngày và đêm.
Còn hai ngày Phân (Xuân phân, Thu phân) là hai ngày mà Mặt trời chiếu thẳng góc
vào Xích đạo. Hai ngày này ngày và đêm dài bằng nhau (vòng phân sáng tối qua
hai cực Bắc Nam của Trái đất). Hai ngày này còn gọi là hai ngày Xuân nhật dạ
bình và Thu nhật dạ bình (Mùa Xuân hoặc mùa Thu ngày đêm bằng nhau). Chữ Phân ở
đây mang ý nghĩa là chia đều chứ không mang ý nghĩa là giữa.
Đối với các xứ ôn đới thì 4 ngày này là 4 ngày bắt đầu
cho 4 mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông. Còn đối với các xứ nhiệt đới (như nước ta) mùa bắt
đầu sớm hơn 45 ngày, bắt đầu từ ngày Lập (Lập: Xuân, Hạ, Thu, Đông). Ngày Phân
và Chí vì vậy cũng gần trùng với giữa của mùa (nên nhiều người nhầm chữ Phân là
giữa và thắc mắc vì vào ngày giữa mùa Xuân và mùa Thu gọi là Phân mà giữa mùa Hạ và mùa Đông gọi là Chí.
Thi Lê
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét