Chào Phú Đoàn,
Tôi mới đọc VÀI CHUYỆN BÌNH THƠ VĂN của Đặng Xuân Xuyến trên Blog Bâng Khuâng, có nhắc đến tôi.
Gởi đến Phú Đoàn bài viết này để “rộng đường dư luận”
Thân ái
Phạm Đức Nhì
Tôi mới đọc VÀI CHUYỆN BÌNH THƠ VĂN của Đặng Xuân Xuyến trên Blog Bâng Khuâng, có nhắc đến tôi.
Gởi đến Phú Đoàn bài viết này để “rộng đường dư luận”
Thân ái
Phạm Đức Nhì
Nhà bình thơ Phạm Đức Nhì
Được Mời Đọc Bài Thơ
Tôi kết bạn FB với Hà Ngọc đã khá lâu, biết cháu còn độc
thân, làm việc ở Hà Nội, gia đình ở Yên Bái.
Cách đây vài tuần tôi đọc một bài thơ khá hay của cháu
và có trao đổi góp ý với cháu qua hộp nhắn tin, đại ý tin nhắn là: Vần liên tiếp
là ưu điểm lớn nhưng số chữ trong câu nên thay đổi với biên độ rộng hơn, sẽ dẫn
đến sự thay đổi nhịp điệu của bài thơ, độ ngọt sẽ ở mức thoang thoảng, vừa phải,
bài thơ đọc lên nghe “đã” hơn.
Nhân tiện nói về sự thay đổi biên độ của số chữ trong
câu của bài thơ, cháu mời tôi đọc bài thơ Thơ Không – Không Thơ cháu vừa viết
khuya hôm trước.
Xin được trích dẫn trọn vẹn bài thơ tại đây:
THƠ KHÔNG - KHÔNG THƠ.
Hà Nội đổi trời.
Lá lạnhGió bay
Yên Bái mưa, cả tuần chưa tạnh
Đường nằm trên cổ đồi,
Xe máy muốn đi phải cài số mộtCổng nhà ai, đón dâu, trấu phải rắc dày
Hà Nội căm cămCuồng thổiNgười bayPhố quanh co, phố đầy mưa bụiNhiệt độ giảm sâu.Quê mình đêm nay rét xóiLưỡi giá khùa vào gậm sàn, khùa qua vách liếpVật chết trâu, dê.
Hà NộiKhuyaĐèn màuAi co ro mái hiên,Ai lụi cụi vỉa hèYên BáiTinh mơNgười thay trâu phì phò kéo bễBắc mạ
Có một vì sao vừa ngãvì day dứt hôm xưaNhững biệt phủ đèn giăng trong mưaNhư những con mắt mù màuChớpChớp.
Hà Ngọc 8.1.2018.
Đi Tìm “Cái Gì Đó” Của Bài Thơ
THƠ KHÔNG- KHÔNG THƠ của Hà Ngọc có vóc dáng dễ
thương, sáng sủa mạch lạc, số chữ trong câu đổi thay tùy tiện, chứng tỏ tác giả
rất ung dung thoải mái bày tỏ ý nghĩ, tâm trạng của mình. Vần liên tiếp, gieo
không theo một lề luật nào nhưng vị ngọt của thơ rất “vừa miệng”, câu thơ, đoạn
thơ liền mạch, tứ thơ và cảm xúc chảy thành dòng.
Đọc xong đoạn cuối của bài thơ, tôi đoán tác giả sử dụng
thủ pháp Show, Not Tell để ám chỉ “cái gì đó” nhưng đã không cung cấp (Show) đủ
dữ kiện và người đọc đã không thể men theo đó để tới “cái gì đó” được.
Tôi nhắn tin hỏi thì được cháu trả lời:
“Có một vì sao vừa ngãvì day dứt hôm xưa
là cháu nói đến một quan chức vừa phạm tội. Đã phạm tội,
thì phàm là quan chức hay dân thường đều phải chịu tội trước pháp luật, nhưng
nhờ vị quan chức này mà Yên Bái cháu mới có đường cao tốc, cháu mới được đi về
với mẹ thường xuyên, người dân đỡ khổ, nên cháu xót.”
Có câu trả lời này tôi quay lại bài thơ và thấy quả thật
tác giả đã chuẩn bị thế trận để giới thiệu “đường cao tốc” Hà Nội – Yên Bái, dĩ
nhiên có bóng hình của vị quan chức đó ẩn hiện ở phía sau con đường. Bài thơ có
5 đoạn thì ngoại trừ đoạn kết, 4 đoạn đầu cứ liên tục “chạy” Hà Nội – Yên Bái –
Hà Nội – Yên Bái. Rất tiếc sự nối kết ấy còn quá mờ nhạt để dẫn người đọc đến
chỗ tác giả mong muốn.
Tôi góp ý: (Câu nhát gừng kiểu nhắn tin Facebook):
Không có dữ kiện để người đọc liên tưởng
Cho họ một chút manh mối
Đó là bổn phận của tác giả.
Hà Ngọc trả lời:
Cháu chỉ cần sửa cho rõ ý hơn chỗ “vì sao rơi” thôi
chú ạ.
Nhưng sau đó không thấy cháu sửa; bài thơ trên trang
FB của cháu vẫn còn nguyên hình hài cũ. Và với cái hình hài ấy thì những người
đọc khác dù có giỏi đoán cũng khó mà biết được tác giả đề cập đến ai và về vấn
đề gì.
Ở đây tôi không bình thơ mà chỉ bàn đến quan hệ giữa
thi sĩ và người đọc. Thi sĩ trước tiên có bổn phận phải hoàn thành chức năng
truyền thông của bài thơ, phải dẫn người đọc đến tứ thơ. Trong trường hợp Thơ
Không – Không Thơ chức năng truyền thông của bài thơ đã thất bại.
Với thế trận ấy nếu cánh cửa đến với tứ thơ được hé mở
thêm tý nữa để người viết và người đọc có sự giao cảm, tôi tin bài thơ của Hà
Ngọc sẽ được nhiều người yêu thích, đặc biệt là cư dân Yên Bái.
Đi Thẳng Hay Đi Vòng?
Làm thơ có 2 đường: Đi thẳng và đi vòng. Đi thẳng là
nói thẳng vào điều muốn nói, có nghĩa là Tứ với Ý là một. Đi vòng có 2 cách:
1/ Ẩn dụ: Nói cái này mà ngụ ý cái kia - Tứ là cái
này, Ý là cái kia.
2/ Show, Don't Tell: Không nói thẳng mà cung cấp thông
tin để người đọc dựa vào đó, nương theo đó hiểu được ý mình muốn nói.
Dĩ nhiên, đi thẳng dễ hơn đi vòng. Đi thẳng giống như
đánh bài cào, ngửa mặt nút lớn, nút nhỏ là biết ăn thua. Đi vòng - giống như
chơi xì phé, phải để ý, theo dõi con bài tẩy và phải chờ khi lật con bài tẩy
lên thì mới biết kết quả. Đi vòng có cái lợi là làm cho người đọc khoái hơn, đọc
hứng thú hơn nên thi sĩ có tay nghề kha khá thường chọn cách này.
Kết Luận
Người thưởng thức thơ sành điệu đều biết ẩn dụ càng
kín bài thơ càng hay; với Show, Don't Tell dữ kiện cung cấp càng ít lúc hiểu ra
niềm sảng khoái càng cao. Nhưng coi chừng “già néo đứt dây”. Ẩn dụ kín quá đến
mức người đọc lắc đầu là bài thơ thất bại. Thi sĩ áp dụng Show, Don't Tell mà
Show “kẹo” quá khiến người đọc giơ tay đầu hàng vì không thể Tell được thì bài
thơ cũng vứt đi.
Làm thơ, tâm trạng là của mình, chỉ cần biết đến mình.
Nhưng bày tỏ tâm trạng để người đọc hiểu mình, (có thể) đồng cảm với mình thi
sĩ phải hé mở cánh cửa đến bến đỗ của tứ thơ. Đó là chức năng truyền thông của
thơ. Không có nó bài thơ sẽ chết.
Phạm Đức Nhì

Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét