NHÀ THƠ LÂM QUAN SONG MỘC THỊ (林官 双木氏)

(Hình ngày giỗ nhà thơ Lâm Quan Song Mộc Thị tại từ đường họ Lâm ở Lagi)

Ông Lâm Hồng Lân, con trai nhà thơ nhà thơ Lâm Quan Song Mộc Thị, là hội viên chi hội UNESSCO Thơ Đường Luật thị xã La Gi. Chúng tôi thường được Ông Lâm Hồng Lân mời đến từ đường họ Lâm khi sinh hoạt định kỳ hàng tháng.
Đến từ đường họ Lâm, chúng tôi thấy 2 câu thơ khắc hai bên cổng.
 

Trường an cư phước lộc.!

Xuân sắc đại Vinh hoa.

 
Hỏi ông Lâm Hồng Lân về tác giả 2 câu thơ và ý nghĩa, chúng tôi biết tác giả chính là ông Lâm Thiên Viên, thân phụ nhà thơ Lâm Quan Song Mộc Thị.
Hai câu thơ này được ông Lâm Quan khắc hai bên cổng vào nhà tự họ Lâm bây giờ. Bên trên cổng khắc chữ Lâm Thiên Viên công tự, thể hiện muôn đời vĩnh cữu của chung tộc họ Lâm.

Chi hội UNESSCO Thơ Đường Luật thị xã La Gi, chúng tôi vốn giao lưu sinh hoạt về thơ Đường luật, được sinh hoạt tại từ đường họ Lâm, nơi một nhà thơ tiền bối về thơ Đường luật của La Gi Thi Xã trước 1945 được tế tự, nên mừng rỡ tham khảo ông Lâm Hồng Lân về bút hiệu và tác phẩm của cụ. 

                                Chi hội UNESSCO Thơ Đường Luật Lagi sinh hoạt tại nhà từ đường Lâm tộc

                                Chi hội UNESSCO Thơ Đường Luật Lagi sinh hoạt tại nhà từ đường Lâm tộc

Xin ghi ngắn gọn:
Lâm Quan là tên thật, Song Mộc Thị là bút danh.
Điều này cũng hơi lạ ! Thông thường các văn nhân thi sĩ khi viết đầy đủ bút hiệu và tên thật, ghi bút danh trước, tên thật ghi sau cùng (như Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu, Nhất Linh Nguyễn Tường Tam, Đông Hồ Lâm Tấn Phác, Khái Hưng Trần Khánh Giư, Thạch Lam Nguyễn Tường Vinh…). Đó là một thói quen và quy ước rất phổ biến trong văn học và báo chí Việt Nam, đặc biệt là giai đoạn đầu và giữa thế kỷ 20. Nhưng nhà thơ Lâm Quan Song Mộc Thị thì ghi tên thật trước, bút danh sau.
Khi nhà thơ Lâm Quan lấy bút hiệu là Song Mộc Thị, ông đã chơi chữ một cách rất trí tuệ dựa trên cấu trúc chữ Hán:
• Song Mộc (双木): Nghĩa là hai chữ Mộc (木) đứng cạnh nhau. Trong chữ Hán, hai chữ Mộc ghép lại chính là chữ Lâm (林)
• Thị (氏): Nghĩa là dòng họ, họ tộc.
Như vậy, cụm từ "Song Mộc Thị" (双木氏) dịch nghĩa chiết tự chính là Lâm Thị - (Họ Lâm 林氏). Đây là một cách đặt bút hiệu vừa kín đáo, vừa thể hiện sự uyên bác về mặt chữ nghĩa của các nhà nho thời trước.
 
Khi chúng tôi lên thắp nhang, nhìn bài vị chúng tôi thấy ghi “Lâm Thọ Quán” (林壽官). Ông Lâm Hồng Lân giải thích Lâm Quan là tên thường gọi viết tắt, “Lâm Thọ Quán” là cách ghi tên đầy đủ có cả chữ đệm. Ông Lâm Quan thuộc phái Thọ

Chiết tự bút danh Lâm Quan Song Mộc Thị
 
* Lâm Quan:  林官
- Lâm 林 : Họ Lâm, rừng cây.
Gồm 2 chữ mộc 木木 (song mộc)
 
- Quan 官 Có 2 cách đọc là (Quan / Quán)
  Quan, người làm việc cho nhà nước.
Tổng nét: 8
Bộ: miên 宀 (+5 nét)
 
* "Song Mộc Thị" (双木氏)
- Thị 氏 : Họ, ngành họ.
Chữ 氏 vừa là một chữ độc lập, vừa là bộ Thị (bộ thứ 83 trong số 214 bộ thủ Khang Hy).
 
Trong xã hội Trung Hoa cổ đại, chữ Thị 氏 dùng để chỉ một ngành, một nhánh tách ra từ một dòng họ lớn (gọi là Tính - 姓). Khi một gia tộc phát triển lớn mạnh và chia ra các chi họ nhỏ, các chi họ này sẽ lấy tên đất phong, tên quan chức hoặc tên địa danh nơi cư trú để làm "Thị" nhằm phân biệt gốc gác.

*
Giai đoạn trước năm 1945, khu vực La Gi - Hàm Tân (khi đó thuộc tỉnh Bình Thuận cũ) là nơi quy tụ của nhiều tầng lớp sĩ phu, công chức, và trí thức phong kiến. Sự giao thoa giữa Nho học truyền thống và tân học đã khai sinh ra La Gi thi xã, một thi đàn địa phương với các nhà thơ như Châu Anh Đỗ Đơn Chiếu, Lâm Quan Song Mộc Thị, Hứa Tự An…
La Gi Thi xã không chỉ là nơi ngâm vịnh, thướng họa thơ ca ca ngợi thiên nhiên mà còn là nơi gửi gắm lòng yêu nước kín đáo, nỗi niềm thời cuộc trước bối cảnh đất nước lầm than.

Song Mộc Thị là bút hiệu của ông Lâm Quan (tên đầy đủ là Lâm Thọ Quán), một nhân vật thuộc dòng hệ gia phả họ Lâm (nhánh Lâm Hồng Lân - Bình Thuận)
 
Là một trí thức mang nặng tình cảm với quê hương, các sáng tác của Song Mộc Thị luôn chứa đựng lòng yêu nước kín đáo nhưng sâu sắc. Thơ ông ca ngợi cảnh đẹp non sông đất nước, đồng thời gửi gắm nỗi lòng của một người con luôn hướng về cội nguồn, giữ gìn gia phong và những giá trị đạo đức truyền thống của tổ tiên.
 
• Thơ Lâm Quan Song Mộc Thị chủ yếu viết theo các thể thơ truyền thống như Đường luật (Thất ngôn bát cú) hoặc các thể thơ giàu nhạc điệu cổ phong.
• Ngôn từ trang trọng, tôn nghiêm, mang đậm màu sắc hoài cổ nhưng vẫn tràn đầy nhiệt huyết và khí phách.
 
Lâm Quan Song Mộc Thị là tác giả của các bài thơ vịnh sử, hướng về truyền thống và lòng yêu nước, ví dụ như bài thơ ca ngợi chiến công Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn trên sông Bạch Đằng (từng được đăng trên báo Dân Ta do nhà báo Nguyễn Vỹ làm chủ bút).
 

Lừng lẫy Bạch Đằng lập chiến công.

Uy danh Hưng Đạo khiếp quân Mông.

Phò Trần phá giặc thây đen núi.

Sát Đát gây thù máu đỏ sông.

Đánh đuổi xâm lăng kinh cõi Bắc.

Tranh dành độc lập rạng phương Đông..

Hoàn toàn giải phóng cho non nước.

Vinh diệu nghìn thu giống lạc hồng.

Một số bài thơ khác của nhà thơ Lâm Quan Song Mộc Thị
 

NGƯỜI MÙ.

 

Ta từ cùng trượng kết thâm giao.

Thắng cảnh phồn ba hết khát khao.

Cõi tục bạo tàn buồn chẵng ngó.

Người trần nham hiểm ghét không chào.

Cọp hùm trước mặt đâu nao núng.

Danh lợi bên mình lại ngán ngao.

Gió bụi ruỗi dung đà chán mắt.

Mới cam mai một chí anh hào.

 

NGƯỜI NGHIỆN THUỐC PHIỆN

GÁNH NƯỚC MƯỚN.

 

Hai vai gánh nước đố ai tày.

Hào kiệt tiên ông có phải đây?

Hữu sự ngay lưng ra gánh vác

Bình thời tréo cẳng lại phun mây.

Cam lồ cứu khổ dân tăm tối.

Họa kích phò nguy chúa tháng ngày.

Nghĩa vụ trả xong về động phủ.

Mặc tình nghiêng ngửa tại hiên tây.

 
- Đối với tình bạn ông ghép tên bạn thành thơ như:
 

TRI KỶ TRI ÂM

 

Vì Ai Đạm bạc với Tri âm.

Lưu Thủy cao Sang vọng tưởng thầm.

Hươi Bút đề thơ thăm cố hữu.

Trông Tòng ngắm Bá nhớ giao thâm.

An về Phước Lộc vui mai trúc.

Chuẩn đến Vinh Quang thú hạc cầm.

Trì Chí tung Hoành kinh Bản lảnh.

Hưng Long Trọng Chữ chút đồng tâm.

 

(Những chữ viết Hoa là tên bạn ông)

 
                                                            La Thuỵ sưu tầm và biên tập