TỤC HUYỀN 續弦 - Bài viết: Khánh Ly, Tri thư đạt lễ - 知書達禮

 

“Dạy rằng hương lửa ba sinh,

 Dây loan xin nối cầm lành cho ai.”

                               (Truyện Kiều)

Loan huyền, chữ Hán viết 鸞弦, nghĩa là dây đàn đã đứt được nối lại bằng keo loan. Đây là một điển cố trong thần thoại Trung Hoa. Theo Hải nội thập châu ký - Phụng lân châu chép rằng ở châu Phụng Lân Tây Hải có nhiều tiên nhân. Tiên nhân dùng mỏ chim phụng và sừng kỳ lân nấu thành một loại keo thần, có thể nối dính dây cung hoặc dây đàn bị đứt, khiến dây liền lại như cũ. Loại keo ấy gọi là Tục huyền giao 續弦膠 hoặc Loan giao 鸞膠.

Từ điển cố này, hành động nối dây đàn trong văn chương cổ thường được dùng để chỉ việc tái kết duyên vợ chồng, nhất là trường hợp người đàn ông góa vợ lấy vợ kế. Các thành ngữ như Loan giao tái tục 鸞膠再續 hay Loan giao phụng ti 鸞膠鳳絲 cũng đều mang ý nghĩa nối lại mối duyên cầm sắt.

Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du viết:
 

“Dạy rằng hương lửa ba sinh,

 Dây loan xin nối cầm lành cho ai.”

 

Đào Duy Anh trong Từ điển Truyện Kiều giảng: “Dây loan: Dây đàn đứt dùng keo loan nối lại.” Hai câu này xuất hiện sau khi Từ Hải đã chết, Hồ Tôn Hiến hỏi Kiều về chuyện hôn nhân, ngỏ ý muốn gả nàng cho người khác. Trong Truyện Kiều đối chiếu của Phạm Đan Quế (1991) dẫn bản dịch Kim Vân Kiều của Tô Nam - Nguyễn Đình Diệm có chép rằng Hồ Tôn Hiến điều tra thấy tù trưởng Vĩnh Thuận chưa có vợ, bèn đem Thúy Kiều gả cho người ấy rồi hạ lệnh ban sư.
 
Bản chữ Hán của Kim Vân Kiều truyện cũng viết:
Nãi triệu sở điệu Vĩnh Thuận tù trưởng, vấn kì vô thê giả, dĩ Kiều tứ chi 乃召所调永顺酋长，问其无妻者，以翘赐之,
Tức: 

Bèn triệu tù trưởng Vĩnh Thuận đến, hỏi biết anh ta chưa có vợ, liền ban Kiều cho.
 
Trong văn chương cổ điển, vợ chồng thường được ví như đàn cầm, đàn sắt, hợp xưng là cầm sắt hoặc sắt cầm. Vì vậy người đàn ông chết vợ gọi là đoạn huyền 斷弦, nghĩa là đứt dây đàn, còn lấy vợ kế gọi là tục huyền 續弦, tức nối dây đàn. Cho nên hình ảnh “dây loan nối cầm” mới trở thành ẩn dụ cho việc nối lại duyên cầm sắt, tức tái kết duyên vợ chồng.
                                                               Bài viết của Khánh Ly
                                                         Trích Tri thư đạt lễ - 知書達禮