NHUẬN BÚT 潤筆 - Bài viết của Trúc Âm

Nhuận bút, chữ Hán viết 潤筆. Theo Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê), “nhuận bút” là tiền trả cho tác giả đối với các công trình văn hóa, nghệ thuật, khoa học được xuất bản hoặc được sử dụng. Nói cách khác, đây là cách gọi của “tiền tác quyền” trong đời sống hiện đại.
Tầm nguyên từ điển giảng: Nhuận 潤 là thấm ướt, làm cho mềm và trơn; Bút 筆 là cây bút, ngòi bút, cũng chỉ việc viết lách và sáng tác văn chương. Như vậy, Nhuận bút nguyên nghĩa là “làm ướt ngòi bút”, tức làm mềm lông bút trước khi viết.
Từ này về sau dần được dùng để trỏ thù lao dành cho người sáng tác văn chương, viết chữ hoặc vẽ tranh. Thời xưa, việc trả "nhuận bút" cho người viết rất phổ biến, đặc biệt với những người chuyên viết bia ký, chiếu chỉ hoặc văn chương cung đình.

Trong tiếng Việt hiện nay, từ này được dùng hoàn toàn theo nghĩa phổ biến của từ điển: khoản tiền trả cho tác giả khi tác phẩm được sử dụng hoặc công bố.

人過伊川悲野祭，

客從東洛感山傾。

北窗許久凄涼甚，

潤筆含杯意未平。

Nhân quá Y Xuyên bi dã tế,

Khách túng Đông Lạc cảm sơn khuynh.

Bắc song hứa cửu thê lương thậm,

Nhuận bút hàm bôi ý vị bình.

Qua xứ Y Xuyên buồn đám tế,

Về vùng Đồng Lạc cảm chuông rơi.

Lâu nay cửa bắc ngồi tê tái,

Rượu nhấm bút cầm dạ chửa vơi.

(Nguyễn Khuyến, bản dịch thơ Phạm Thúy Lan)

“Sẵn món tiền nhuận bút

Ông ra phố tức thì

Đi lùng mua bằng được

Bóng da, có véc ni.”

                       (Tú Mỡ)

“Con chữ vụn rụng rời tơi tả tuốt

Ngoảnh lại còn ta con nít đến già

Rồi một ngày mẹ Đốp cười móm mém

Em vẫn nguồn nhuận bút suốt đời ta.”

                                    (Nguyễn Duy)

 

                                                                        Bài viết của Trúc Âm

PHỤ CHÚ:

Chữ "Nhuận" (润 / 潤) thuộc bộ Thủy, mang ý nghĩa gốc là thấm ướt, ẩm ướt, làm cho bớt khô.
润 giản thể của chữ 潤

“Nhuận” có các nghĩa sau:
1. nhuần nhị
2. thấm ướt
3. lời, lãi

- Nhuận tảng tử (潤嗓子) : nhuận họng
Tảng tử (嗓子): cổ họng
Nhuận họng gần nghĩa với nhuận giọng
Vd:
Uống trà cho nhuận giọng (làm ướt cổ họng) trước khi nói

- Nhuận tràng 潤腸 là "làm trơn ráo và ẩm ướt đường ruột", giúp hệ tiêu hóa hoạt động trơn tru
Từ "nhuận tràng" (hoặc nhuận trường) trong chữ Hán được viết là 潤腸 (chữ Phồn thể) hoặc 润肠 (chữ Giản thể).

- “Nhuận” 潤 / 润 :
Có nghĩa là ẩm ướt, làm cho bớt khô, trơn láng hoặc thấm nhuần. Chữ này gồm bộ Thủy (⺡ - nước) đi kèm để chỉ tính chất ẩm ướt, mượt mà.腸 / 肠
- Tràng/Trường 腸 / 肠 Có nghĩa là ruột, bộ phận tiêu hóa. Chữ này gồm bộ Nguyệt (⺼ - biến thể của bộ Nhục, chỉ thịt/bộ phận cơ thể) nằm ở bên.

- Nhuận tràng thông tiện 润肠通便 : Làm trơn ruột, giúp đại tiện dễ dàng.