BÂNG KHUÂNG

CÁM ƠN CÁC BẠN ĐÃ GHÉ THĂM, ĐỌC VÀ GHI CẢM NHẬN. CHÚC CÁC BẠN NĂM MỚI CANH TÝ 2020 THÂN TÂM LUÔN AN LẠC

Thứ Sáu, 5 tháng 10, 2018

BÙI GIÁNG MỘT BÀI THƠ LẠC VẬN - Nguyễn Đình Toàn

Nguồn:
https://haibatrung12e1985.wordpress.com/2012/10/28/bui-giang-mot-bai-tho-lac-van/

        
                       Bùi Giáng trước cà phê Mưa Nguồn


           BÙI GIÁNG MỘT BÀI THƠ LẠC VẬN
                                                 Nguyễn Đình Toàn

Bùi Giáng đã được nói đến nhiều. Mỗi người đọc ông nói đến ông theo một cách. Người ta nói đến thơ ông, nói đến tư tưởng của ông, nói đến cách thế ông sống, tùy theo cách nhìn của mình.
Người ta nhìn thấy ở ông, rõ hơn, kiến thức của ông, tư tưởng của ông, như một hội tụ lớn của tư tưởng Đông Tây.
Người ta cũng nói đến ông như một người điên.
Nếu ai có dịp nhìn thấy ông mang trên mình đủ các thứ: nồi, niêu, xoong, chảo, vành bánh xe đạp, đầu đội mũ sắt, tay cầm một chiếc gậy, đứng giữa đường, thổi còi, vung tay chỉ lối cho xe cộ, thì coi ông là một người điên cũng không gì quá đáng.
Nhưng cũng người điên ấy, vai mang một tấm biển, đi rong qua các phố, trên tấm biển có những dòng chữ viết tay:

Hoan hô đồng chí Phạm Tuân
Khi không anh bỗng nhảy tưng lên trời

Thì nhiều người lại cho rằng đó là một người điên giả vờ. Một sự việc quan trọng như thế, một người Việt "chân dép lốp mà bay vào vũ trụ" như thế, mà nói tới một cách giễu cợt vậy sao?
Ông bị bắt giam.
Nhưng rồi sau đó người ta cũng thả ông ra, vì... ông điên! Và có lẽ vì điên nên ông không biết sợ, ông nói toáng lên những điều có người nghe rồi cười, có người không muốn nghe, cả những điều người ta không dám lập lại dù là để báo cáo đi nữa!
Người ta nhìn thấy ông, mặc bộ quần áo rằn ri của quân đội cũ, đứng trước cửa trường Đại Học Vạn Hạnh, nhìn các đám sinh viên nam nữ qua lại, mủm mỉm cười, bảo: "Lịch sử bức bách tụi bay quá!"
Có rất nhiều giai thoại liên quan tới Bùi Giáng, liên quan tới những cơn điên của ông.

Cũng vô lý như làn kia dưới lá
Con chim bay bỏ lại nhánh khô cành
Lá cũng mất như một lần đã lỡ
Trời đất xanh như tuổi ngọc đã xanh
Trời còn đó giữa tháng ngày lỡ dở
Hồn nguyên tiêu ai kiếm lại cho mình
Bờ trùng ngộ một phen này phen nữa
Tờ cảo thơm như lệ ứa pha hồng
Hồn hoa cỏ Phượng Thành Hy Lạp úa
Nghe một lần vĩnh viễn gặp hư vô

Đọc một lần, đọc hai lần những câu thơ ấy của Bùi Giáng, ai có thể cả quyết ông nói tới điều gì?
Cái mất, cái còn, cái cổ xưa, cái cận đại, Hồn nguyên tiêu/Phượng Thành Hy Lạp úa/Bờ trùng ngộ một phen này phen nữa / điển tích và những câu nói cửa miệng xen lẫn, bờ trùng ngộ là gì mà cả một phen này phen nữa?
Đọc liền một bài thơ của Bùi Giáng, đọc một hơi mươi mười lăm câu thơ của ông, người ta có cảm tưởng ông đùa rỡn với một điều gì đó hết sức nghiêm trọng. Nhưng đã nghiêm trọng sao lại đùa? Đọc một hai câu thơ của ông thôi, có khi chúng ta lạnh mình, tựa hồ bị thổi tạt bởi cơn gió rét không biết tự phương nào lại.

Đất hoa khóc vĩnh biệt trời
Ngàn cây cố quận đổi lời sương thâu

Đất khóc, trời khóc hay người khóc? Nhưng khóc cái gì mới được chứ? Đất trời có vĩnh biệt đã vĩnh biệt lâu rồi, không còn gì để khóc. Ngàn cây cố quận đổi lời sương thâu. Hãy tưởng tượng một sớm hay một chiều nào đó, ta trở về quê cũ, ngẩng mặt trông những hàng cây, gió thổi lùa sương từ cành này qua cành khác. Cành nói với lá. Lá nói với hư vô, nói với ta, hay chỉ vì gió lay nên cành động? Cố hương. Cố quận. Cố nhân tình. Mờ mờ, ảo ảo.
Cảnh cũng là người và người cũng là cảnh, lẫn lộn trong sương mù.
Ta cười cợt, ta nghiêm chỉnh, ta nhớ quên, ta làm bộ hay ta biết rõ, tất cả đều diễn ra cùng một lúc với cái chết. Cái chết như sương mù bôi xóa.
Nhưng nghĩ như thế cũng có thể là nghĩ sai về thơ Bùi Giáng.
Hãy nghe ông nói về thơ ông:
"Muốn bàn tới thơ, diễn dịch thơ, người ta chỉ có thể làm một bài thơ khác".
Ông còn bảo rằng:
"Kẻ nào tự xét mình từ trong tinh thể mà ra chẳng có chi là phiêu bồng tí chút thì chả nên cưỡng cầu tự ép uổng ghé vào thi ca thâm xứ mà chi".
Như thế, Bùi Giáng vừa làm thơ vừa muốn đóng cửa thơ.
Nguyễn Vy Khanh, trong một bài viết về thơ Bùi Giáng cũng cho rằng "người ta đã viết nhiều về hành trạng Bùi Giáng hơn là thơ của ông".
Những hành trạng sống của ông cũng là thơ ông.
Thơ ông làm để tặng chuồn chuồn châu chấu tại sao chúng ta lại lấy đọc rồi trách ông tư tưởng rời rạc, không có hệ thống?
Trữ tình chăng?

Bây giờ riêng đối diện tôi
Còn hai con mắt khóc người một con.

Hiện thực chăng?

Bây giờ em để quần đâu
Cỏ trên mình mẩy em sầu ra sao?

Cười cợt chăng?

Que diêm que lửa que lời
Cõi trăm năm cũng một đời ba que.

Hai câu thơ vừa rồi rút trong bài "que diêm" Bùi Giáng viết sau năm 1975.
Thơ Bùi Giáng như vậy.
Ông không khóc nhưng hình như thơ ông có nước mắt. Ông cười cợt khi nói lời nghiêm trang. Ông nói với chính mình nhiều hơn với người khác.
Về cái chết của mình ông để sẵn trong tập Mưa Nguồn cách ngày ông qua đời mười năm mấy câu này:

Ngày sẽ hết tôi sẽ không ở lại
Tôi sẽ đi và chưa biết đi đâu
Tôi sẽ tiếc thương trần gian này mãi mãi
Vì nơi đây tôi sống đủ vui sầu

BÙI GIÁNG LÀ AI?

Một trung niên thi sĩ như ông vẫn tự gọi?
Một nhà thơ lớn của Việt Nam?
Hay giản dị: Ông chỉ là một gã điên?
Rất nhiều người, trong đó có cả những nhà văn, nhà thơ, nhà phê bình văn học của chúng ta, đã thử trả lời câu hỏi ấy, nhưng hình như vẫn chưa có câu trả lời thỏa đáng.
Mỗi người nhìn ông một khác
Người ta viết, nói về Bùi Giáng như một cách tự giải đáp những thắc mắc của mình về Bùi Giáng nhiều hơn là thơ của ông.
Và khi nói về thơ của ông dường như người ta lại nói về các giai thoại quanh ông, những điều bàn tán về ông nhiều hơn.
Nhưng nếu người ta đã có lần đọc Bùi Giáng, yêu những bài thơ, những bài phiếm luận của ông liên quan tới thi ca, triết học, tôn giáo, chuyện tào lao dính tới Brigitte Bardot, Kim Cương hay Mẹ Phùng Khánh của ông, thì người ta sẽ vô cùng thích thú vì thấy tất cả những điều đàm luận kia chẳng khác những tấm gương phản chiếu nhiều khuôn mặt của Bùi Giáng: cười cợt, đau đớn, nghiêm chỉnh, điên rồ...
Người khen ông nhiều lắm: Huy Tưởng, Mai Thảo, Huỳnh Hữu Ủy, Cung Tích Biền… người ta không tiếc lời ca ngợi Bùi Giáng.
Nhưng cũng không thiếu những người nghĩ khác.
Chẳng hạn như Thụy Khê.
Thụy Khê viết:
"Trong gần nửa thế kỷ làm thơ. Bùi Giáng để lại hàng ngàn bài thơ, có những câu thơ tuyệt hay, nhưng chính sự lập lại những khám phá ngôn ngữ buổi đầu khiến thơ ông trở thành khuôn sáo về mặt từ ngữ cũng như tư tưởng. Những dạ thưa, tồn sinh, trùng lai, phố thị của Bùi Giáng, tà huy của Nguyễn Gia Thiều, mù sa, trăm năm của Nguyễn Du ban đầu làm xao xuyến người đọc... Nhưng vì lập lại nhiều lần, chúng bị phá giá."

Còn Trần Hữu Thục trong một bài nhận định của mình đã viết rằng:
"Nói cho rõ ràng ra, thơ của Bùi Giáng dở. Trừ một số câu thơ hay, chưa hẳn là rất hay, còn lại hầu hết thơ ông đều dở. Tôi có cảm tưởng rất nhiều câu thơ của ông làm chẳng khác gì những câu thơ ngay ngô của mình khi mới bắt đầu tập tễnh làm thơ hồi còn học trò."
Xin trích mấy câu thơ lục bát của Bùi Giáng:

Giật mình lúc chợt nghĩ ra
Rằng toàn thân thuộc đã qua đời rồi

Có những câu ta thật thật sự không hiểu ông định nói gì:

Một hôm gầu guộc gầm ghì
Hai hôm gần gũi cũng vì ba hôm

Xen vào đấy là những câu có thể làm chúng ta sởn người khi đọc:

Đất hoa khóc vĩnh biệt trời
Ngàn cây cố quận đổi lời sương thâu

Hoặc chỉ một câu thôi đủ làm chúng ta ngẩn ngơ:

Còn hai con mắt khóc người một con.

BÙI GIÁNG ĐIÊN THẬT CHĂNG?

Người ta kể lại rằng, một cán bộ nhà văn khi gặp Bùi Giáng đã nói, họ đánh giá cao những tác phẩm của ông, nhưng muốn rằng Bùi Giáng phải thay đổi cách suy nghĩ, phải tỏ ra tiến bộ mới có thể làm việc trở lại được, hiểu theo nghĩa mới được "phép" viết lách trở lại. Bùi Giáng đã đứng dậy chỉ vào mặt người này hỏi lại:
-Thế nào là tiến bộ? Trời đất có bắt núi non tiến bộ không? Nếu núi non tiến bộ mãi mày đi đâu mà ở?
Đó có phải là lời nói của một người điên chăng?
Đây là một giai thoại bịa đặt hay có thật?
Trở lại với thơ Bùi Giáng.
Hình như ông không làm thơ theo quan niệm, theo cái cách người ta thường nghĩ.
Ông rũ bỏ thơ ra khỏi mình như những bụi bặm, như một oan nghiệp.
Mai Thảo mất trước Bùi Giáng.
Trước khi chết Mai Thảo có để lại bốn câu thơ:

Và ở Sài Gòn vẫn còn Bùi Giáng
Tối tối về chùa, đêm làm thơ
Ngày ca múa, khóc cười giữa chợ
Kẻ sĩ điên thế kỷ mù rồi

Hai người có gặp lại nhau chăng?
Nếu có, họ sẽ nói gì với nhau nhỉ?
Bùi Giáng đã nói về mình thế này:

Miệng anh còn đủ lưỡi môi
Mà răng rụng hết lấy gì nhe ra
Mím môi ôm mặt khóc òa
Hôn em một chút cho đỡ già nua thôi.

Tóm lại khó có một bức chân dung Bùi Giáng. Chỉ có một hình ảnh từa tựa. Ông là một bài thơ lạc vận và đôi khi thừa chữ.

                                                                       Nguyễn Đình Toàn
                                                                             20-8-2010

4 nhận xét:

  1. Hôm nay kỷ niệm 20 năm ngày mất của đại lão thi sĩ Bùi Giáng

    "Ngày sẽ hết tôi sẽ không ở lại
    Tôi sẽ đi và chưa biết đi đâu
    Tôi sẽ tiếc thương trần gian mãi mãi
    Vì nơi đây tôi sống đủ vui sầu"
    BÙI GIÁNG

    Đại lão thi sĩ dự cảm về ngày ông rời xa "cõi người ta". Điều dự cảm ấy đã diễn ra vào ngày 07/10/1998.

    Trả lờiXóa
  2. BÙI GIÁNG BỐN MÙA

    Ta thấy anh là - con dế điên
    Cả mùa xuân - hát giữa thanh thiên
    Mùa xuân hoa cỏ vương đầy sách
    Anh ném thơ ca - xuống võng thiền.

    Ta thấy anh là - con dế què
    Suốt mùa hạ thẫm - hát im nghe
    Anh chưa nhảy khỏi bờ nhân ngã
    Lại ném tồn sinh tím vỉa hè.

    Ta thấy anh - là dế sương mù
    Hát ca âm ỉ suốt mùa thu
    Anh mơ hồ cả đêm xòe nguyệt
    Vàng cả Kim Cương mở lối tu.

    Ta thấy anh là dế nội đồng
    Lẫn vào hương cỏ hát mùa Đông
    Anh sai ngôn ngữ như phù thủy
    Ngôn ngữ đè anh xuống cõi không.

    Ta với anh- cùng Dế Đá trời
    Thượng đế cầm râu ngoáy ngoáy chơi
    Chọi với hư vô đầu trụi tóc
    Tìm trong đá tảng - cái chơi vơi

    Phạm Thiên Thư

    Trả lờiXóa
  3. Khách Phiêu Bồng21:25 7 tháng 10, 2018

    NGANG QUA GÒ DƯA CHẠNH NHỚ THI SĨ BÙI GIÁNG

    (Kỷ niệm ngày mất của tiên sinh 7.10.1998)

    Ôi huyệt mộ trần gian này muôn thuở,
    Ông nằm nghe sương rớt hột bình nguyên
    Ngàn thu biếc tung tăng bầy dê nhỏ
    Lá cồn lay xao xác gió xa miền

    Ông nằm nghe tiếng chiều xanh nức nở
    Con dế buồn vọng tới bến vô biên
    Con bướm trắng con chuồn chuồn cánh đỏ
    Con chồn loang những sắc mượt lông mềm

    Ông đã đi từ bình minh nguyên thuỷ
    Ông đã về từ cõi tịnh tinh khôi
    Một con mắt khóc người xa buổi ấy
    Còn một con dõi mộng cháy bên trời

    Ông đã đi , đã đành là đi vậy
    Mà trần gian không nở khóc chia phôi
    Trái tim đỏ vẫn ngời dòng máu chảy
    Một vì sao rực lửa phía xa xôi

    Mây trắng mãi bồng bềnh muôn vạn nẻo
    Quê nhà ơi vượn hú cuối chân đèo
    Hồn ông với hồn thiên thu lạnh lẻo
    Dòng sông trôi bờ quạnh bến hoang liêu

    Hồn ông với hồn trăng sao rạng chiếu
    Rừng truông khuya lồng lộng gió muôn chiều
    Hồn ông với hồn đất trời vi diệu
    Đã vạn lần hổn hển một tình yêu

    Ông đã đi từ mang mang nguồn cội
    Ông trở về từ thăm thẳm cao xanh
    Trần gian hỡi trăm năm chừng ngắn ngủi
    Một lần qua là từ biệt sao đành

    Ông đã đến và đi riêng một cõi
    Đã phai vàng thổn thức mấy thu xanh
    Đã hò hẹn, đã tương phùng, chờ đợi
    Đã chia lìa muôn ngàn nẻo lênh đênh

    Ông đã đi mà vạn lần gởi lại
    Linh hồn ông thao thức mấy phương người
    Ông đã về mà lòng sầu cháy mãi
    Trái tim nồng nhịp mỏi chốn xa xôi

    Mở đôi mắt muôn vì sao nhấp nháy
    Khép bờ mi chìm mộng cuối chân trời
    Ông đã đi, đã đành là đi vậy
    Mà trần gian không nở khóc chia phôi

    Các em hỡi những nàng tiên Mọi nhỏ
    Tình lao xao da thịt cháy hương rừng
    Các em hãy về đây quỳ bên mộ
    Khóc một lần thương tiếc bóng thanh xuân

    Nghe xương máu ngấm trong hồn cây cỏ
    Tận cõi về thăm thẳm của riêng ông
    Ông đã đi mang mang hồn thiên cổ
    Vẫn còn đây lời Phụng Hiến sau cùng.

    Văn Trung Lê

    Trả lờiXóa
  4. Nguyễn Văn Nhân21:26 7 tháng 10, 2018

    BÙI GIÁNG ĐẠI CA

    Kính chào Bùi Giáng đại huynh
    Đời vui sao lại thình lình bỏ đi
    Suối khe rất mực nhu mì
    Ngàn thu rớt hột xanh rì cỏ hoa

    Kính chào Bùi Giáng đại ca
    Xích lô chễm chệ ta bà dạo chơi
    Mẫu thân Phùng Khánh mỉm cười
    Lên non nhớ núi về trời nhớ mây

    Tới đây không ở lại đây
    Đại huynh kì cục xé ngày rách ngang

    Một bầy tiểu đệ hoang mang...

    Nguyễn Văn Nhân

    Trả lờiXóa


POST HÌNH HOẶC VIDEO CLIP VÀO Ô COMMENT :

Các bạn chỉ việc copy link hình hoặc link video clip dán trực tiếp vào ô comment mà không cần dùng thẻ