CUNG TIẾN VÀ BẢN NHẠC HOÀNG HẠC LÂU – Bài viết của Đỗ Viết Thanh

                   

           

Cung Tiến là một nhạc sĩ tài hoa của âm nhạc miền Nam, một trí thức trầm lặng, một nhà phê bình  nghiên cứu và dịch thuật (ký tên Thạch Chương) khi cộng tác với nhóm Sáng Tạo. Cung Tiến không chỉ là một nhạc sĩ, ông là nhà trí thức nghệ thuật có mối quan tâm rộng lớn hơn âm nhạc.

Ông bắt đầu sáng tác nhạc lúc còn rất trẻ, năm 15 tuổi đã viết Thu Vàng và Hoài Cảm, tuyệt tác âm nhạc.

Bài viết này là ghi nhận một số những nghiên cứu về âm nhạc của Cung Tiến, sự kết hợp đặc biệt của nhạc ngũ cung Đông phương và âm nhạc cổ điển Tây phương. Tôi đọc và viết nhận xét của riêng tôi mà tránh những phân tích, phê bình, không chẻ sợi tóc làm tư. Xin để việc đó cho những nhà nghiên cứu thâm sâu, như Quỳnh Giao, Vương Trùng Dương, Thụy Khuê.

 Cung Tiến sáng tác rất ít, không viết nhạc thương mại, nhạc của ông đều  mang âm hưởng nhạc bán cổ điển Tây phương, nên đã có vị trí cao sang, bác học trong âm nhạc Việt Nam từ thập niên 1950 cho đến nay.

Chính tác giả đã giới thiệu hai giai đoạn của nhạc mình. Ông gọi những bản nhạc sáng tác thời còn trẻ là “Nhạc Đại Chúng - Popular Music”, và những nhạc phẩm  sáng tác về sau, sau khi đã học âm nhạc tại Úc và Anh Quốc trong thời kỳ đi du học,  gọi là “Nhạc Nghệ Thuật- Art Music”

Cung Tiến sáng tác nhạc và lời, nhưng phần lớn là những bài phổ thơ, theo ông đây là những bài thơ làm ông thật rung động. Tôi sẽ tóm tắt danh mục hai loại nhạc này dưới đây.

Nhưng bài viết này tôi đặc biệt chú trọng nhạc phẩm Hoàng Hạc Lâu, Cung Tiến phổ nhạc bài thơ cùng tên do Vũ Hoàng Chương dịch từ bài thơ gốc của Thôi Hiệu, Trung Hoa thời đời Đường. Câu chuyện về truyền thuyết hạc vàng rất lý thú như sau.

 Hoàng Hạc Lâu

Trước hết là chuyện người bán rượu. Ngày xưa ở vùng Vũ Xương, có một chủ quán rượu nghèo hiền hậu tốt bụng hay giúp đỡ nhiều người. Một ngày nọ có một ông lão ăn mặc rách rưới vào quán xin uống rượu. Chủ quán không khinh thường mà vui vẻ mời rượu và không lấy tiền. Cứ thế ông lão cũng đến xin uống rượu ngày nào như ngày nấy. Chủ quán vẫn tiếp đãi tử tế không phàn nàn.

Một thời gian sau ông lão nói với chủ quán rằng ông không có trả tiền rượu lâu nay, giờ xin tặng chủ quán một món quà để đền đáp. Ông dùng mấy vỏ cam mà vẽ lên tường một bức tranh con hạc vàng.

Nhưng kỳ lạ thay khi có người vỗ tay hay cất tiếng hát thì hạc vàng từ trong tranh ra ngoài nhảy múa theo nhịp điệu đến khi dứt lại trở về lại trong tranh.

Từ đó khách đến quán rượu tấp nập, tiếng đồn vang khắp chốn giang hồ. Chủ quán ngày càng trở nên phát đạt sung túc.

Nhiều năm sau, một hôm ông lão trở lại. Chủ quán muốn báo đáp khẩn khoản mời ông ở lại, nhưng lão ông chỉ mỉm cười rồi lấy ống sáo ra thổi. Khi tiếng sáo cất lên, hạc vàng từ trong tranh bước ra và ông lão leo lên lưng hạc bay lên trời nhập vào mây trắng mênh mông. Chủ quán nhìn theo và biết rằng mình đã gặp tiên nhân.

Để ghi nhớ duyên kỳ ngộ, chủ quán bỏ tài sản xây một lâu đài nguy nga trên đất quán rượu và đặt tên là Hoàng Hạc Lâu - lầu hạc vàng. Kiến trúc nguy nga nay vẫn còn tồn tại đến nay qua nhiều lần được trùng tu. Lầu hạc nằm ngay một vị trí tuyệt đẹp bên bờ Trường Giang ở Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc.

Lịch sử ghi nhiều giai thoại khác nhưng lầu hạc vàng đã có từ thời Tam Quốc. Theo nhiều truyền thuyết nhưng không ai biết tiên ông là ai. Có bản ghi rằng lão tiên là Lữ Động Tân, một trong tám vị tiên (bát tiên) của Đạo giáo.

Từ truyền thuyết đến bài thơ Hoàng Hạc Lâu của Thôi Hiệu:

Thi sĩ Thôi Hiệu là một tài năng thơ xuất chúng của văn học Trung Hoa vào thế kỷ thứ 7.

Khi viếng thăm lầu hạc vàng, cảm khái ghi lại bài thơ Hoàng Hạc Lâu tuyệt mỹ. Bài thơ không nhắc lại toàn bộ truyền thuyết tiên ông, mà chỉ nhắc người xưa cưỡi hạc bay đi, và từ đó mở ra nỗi suy tư về thời gian và thân phận con người.

 

“Tích nhân dĩ thừa Hoàng hạc khứ

Thử địa không dư Hoàng Hạc lâu

Hoàng hạc nhất khứ bất phục phản

Bạch vân thiên tài không du du

Tình xuyên lịch lịch Hán dương thụ

Phương thảo thê thê Anh vũ châu

Nhật mộ hương quan hà xứ thị

Yên ba giang thượng sứ nhân sầu.”

                                    (Thôi Hiệu)

Dịch nghĩa: 

Hạc vàng một đi không trở lại;

Mây trắng nghìn năm vẫn lững lờ.

Chiều xuống, quê nhà ở nơi đâu,

Khói sóng trên sông khiến lòng người thêm sầu. 

Một bản dịch khác:

“Hạc vàng ai cưỡi đi đâu

Mà nay Hoàng Hạc riêng lầu còn trơ ?

Hạc vàng đi mất từ xưa,

Ngàn năm mây trắng bây giờ còn bay.

Hán dương sông tạnh, cây bày

Bãi xưa Anh Vũ xanh dày cỏ non

Quê hương khuất bóng hoàng hôn.

Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai?”

                                                 Tản Đà

 

Bài thơ ghi lại khoảng khắc người đứng trên lầu, nhìn về quá khứ, tiền nhân đã ra đi, hạc vàng không trở lại nhưng mây trời vẫn còn đó. Cảnh vật trường tồn mà cuộc gặp gỡ của con người thì mong manh. Bài thơ kết lại bằng nỗi nhớ quê nhà. Đem truyền thuyết vào thi ca kỳ ảo với cảm xúc rất thật của con người.

Trong văn học Trung Hoa có một giai thoại rằng khi Lý Bạch, một thi hào thường được xưng tụng như nhà thơ tiên (Thi Tiên) nổi tiếng đời Đường, đến thăm Hoàng Hạc Lâu đọc bài thơ của Thôi Hiệu, khâm phục quá mà không viết lên được lời thơ nào để lại nơi đây.

Giai thoại ghi lại lời than của Lý Bạch:
 

“Nhãn tiền hữu cảnh đạo bất đắc,

Thôi Hiệu đề thi tại thượng đầu.”

Nghĩa là:  
Trước mắt có cảnh đẹp mà không biết diễn tả thế nào, vì Thôi Hiệu đã đề trên đầu.

Hoàng Hạc Lâu trở thành nơi giao hòa giữa thế giới thần tiên và đời sống trần thế. 

Bài thơ bằng tiếng Việt của Vũ Hoàng Chương:

Vũ Hoàng Chương, nhà giáo, nhà thơ nổi tiếng, di cư vào Nam, người chuyển dịch tài tình bài thơ Hoàng Hạc Lâu trong hoàn cảnh bi đát đất nước của buổi giao thời, bạn bè ly tán. Bài thơ được xem như một tuyệt tác của thi ca Việt Nam:

“Xưa hạc vàng bay vút bóng người

Đây lầu Hoàng Hạc chút thơm rơi

Vàng tung cánh hạc đi đi mãi

Trắng một màu mây vạn vạn đời

Cây bến Hán Dương còn nắng chiếu

Cỏ bờ Anh Vũ chẳng ai chơi

Gần xa chiều xuống đâu quê quán

Đừng giục cơn sầu nữa sóng ơi”

(Vũ Hoàng Chương - Đường Thi Chuyển Sang Thơ Việt, 6-12-1975, đề tặng Đặng Tiến)

Theo lời kể của cô Quỳnh Giao (Người Việt Online):  Vũ Hoàng Chương xưa là thầy dạy Việt văn của Cung Tiến. Ông từng đùa rằng Cung Tiến phổ thơ nhiều người nhưng chưa phổ thơ ông.

Sau cuộc tang thương 75,  Cung Tiến ở Úc, còn thầy ở lại Saigon, bị cầm tù nhiều năm, ốm đau được về nhà thì mất 5 ngày sau. Bài thơ dịch Hoàng Hạc Lâu được đưa ra ngoài và Cung Tiến, cảm tác nhớ thầy, nhớ bạn, nhớ quê liền phổ thơ thành bản nhạc Hoàng Hạc Lâu, nhưng khi chuyển về nước được thì thầy đã mất.

Lời bài hát Hoàng Hạc Lâu:

“Xưa hạc vàng bay vuốt bóng người

Đây lầu Hoàng Hạc chút thơm rơi

Vàng tung cánh hạc (ừ) đi đi mãi (í i)

Trắng một màu mây vạn vạn đời (i)

Cây bến Hán (ứ ư ừ) Dương còn nắng chiếu (ú u)

Cỏ bờ Anh Vũ chẳng (ừ ư) ai chơi

Gần xa chiều xuống nào quê quán (ứ ư)

Đừng giục cơn sầu (ù u) nữa (ớ ơ) sóng ơi (í i)”

                           (Cung Tiến - Hoàng Hạc Lâu)

Bản nhạc là kết hợp tuyệt diệu của tình cảm  và nhạc thuật trầm lắng nhẹ nhàng để tuyên dương nét đẹp của thơ.  Lời ca có những âm luyến láy làm tăng thêm vẻ u hoài man mác của ý thơ Thôi Hiệu và Vũ Hoàng Chương.

Ca từ trong âm nhạc Cung Tiến là những tiếng vang, tiếng thơ êm dịu hòa hợp thần tình với nốt nhạc êm đềm của từng nốt nhạc. Hãy nghe lại một đoạn trong bài Hương Xưa, nhạc sĩ đã lồng vào nhiều điển tích, chuyện tình trong văn học xưa, dù chỉ nhắc đến một tên, một chữ thôi cũng đưa vào được nỗi nhớ… hương xưa.  Lời bài hát bay bổng, tha thiết như thơ.

“….Tình Nhị Hồ vẫn yêu âm xưa

Cung Nguyệt Cầm vẫn thương Cô Tô

Nên hồn tôi vẫn nghe trong mơ tiếng đàn đợi chờ mơ hồ

Vẫn thương muôn đời nàng Quỳnh Như thủa đó…”

                              (Hương Xưa:  tặng Khuất Duy Trác)

Chỉ trong bốn câu này, Cung Tiến đã gợi đến đàn nguyệt, và mối tình Thúy Kiều-Kim Trọng (Nhị Hồ), rồi đưa vào điển tích Cô Tô đài trong truyện Tây Thi- Phạm Lãi thời Xuân Thu bên Trung Hoa, và kết bằng chuyện tình lãng mạn, câu chuyện thật cuối đời nhà Lê mạt của Phạm Thái và Trương Quỳnh Như.

Nhà văn Vương Trùng Dương đã viết một bài rất dài và rất hay về những điển tích và chuyện tình này của bài hát Hương Xưa, tựa đề là Một thoáng Hương Xưa, năm 2020.

Nhạc Cung Tiến không phải ca sĩ nào cũng hát được, theo tôi biết nhiều ca sĩ chuyên nghiệp cũng tránh xa. Chỉ những giọng hát đặc biệt có âm hưởng và trình độ mới trình bày được loại nhạc “Art Music” này. Những người hát thành công phải kể đến như Duy Trác, Lệ Thu, Quỳnh Giao, Mai Hương, Kim Tước, Bích Liên, Camille Huyền…

Những bản nhạc viết thời còn rất trẻ của Cung Tiến là 

Thu Vàng và Hoài Cảm (1953).  Tiếp đến là Hương Xưa (1957).

Lệ Đá Xanh và Đêm, hai nhạc phẩm phổ thơ Thanh Tâm Tuyền.

Nguyệt Cầm, phổ thơ Xuân Diệu.

Đôi Bờ, phổ thơ Quang Dũng,

Thuở Làm Thơ Yêu Em, phổ thơ Trần Dạ Từ.

Vết Chim Bay, phổ thơ Phạm Thiên Thư.

Năm 1987, từ Minnesota, Cung Tiến viết tấu khúc Chinh Phụ Ngâm, cho 21 nhạc khí, trình diễn tại San Jose năm 1988.

Đặc biệt, ông có làm thơ, ký tên Thạch Chương, trên Sáng Tạo:

“…Nhưng tôi muốn, tôi còn đòi, sống mãi

Tôi đòi yêu, tôi còn muốn được yêu….”

Cung Tiến qua đời năm 2022 tại Los Angeles, California. 

 

 

 

               Chú thích:  hình ảnh từ những trang mạng và bài viết của nhiều tác giả.

                                                           

                                                       Đỗ Viết Thanh

                               Gần cuối tháng 10, đang chờ cơn mưa đến chậm

Cung Tiến là một nhạc sĩ tài hoa của âm nhạc miền Nam, một trí thức trầm lặng, một nhà phê bình  nghiên cứu và dịch thuật (ký tên Thạch Chương) khi cộng tác với nhóm Sáng Tạo. Cung Tiến không chỉ là một nhạc sĩ, ông là nhà trí thức nghệ thuật có mối quan tâm rộng lớn hơn âm nhạc.

Ông bắt đầu sáng tác nhạc lúc còn rất trẻ, năm 15 tuổi đã viết Thu Vàng và Hoài Cảm, tuyệt tác âm nhạc.

Bài viết này là ghi nhận một số những nghiên cứu về âm nhạc của Cung Tiến, sự kết hợp đặc biệt của nhạc ngũ cung Đông phương và âm nhạc cổ điển Tây phương. Tôi đọc và viết nhận xét của riêng tôi mà tránh những phân tích, phê bình, không chẻ sợi tóc làm tư. Xin để việc đó cho những nhà nghiên cứu thâm sâu, như Quỳnh Giao, Vương Trùng Dương, Thụy Khuê.

 Cung Tiến sáng tác rất ít, không viết nhạc thương mại, nhạc của ông đều  mang âm hưởng nhạc bán cổ điển Tây phương, nên đã có vị trí cao sang, bác học trong âm nhạc Việt Nam từ thập niên 1950 cho đến nay.

Chính tác giả đã giới thiệu hai giai đoạn của nhạc mình. Ông gọi những bản nhạc sáng tác thời còn trẻ là “Nhạc Đại Chúng - Popular Music”, và những nhạc phẩm  sáng tác về sau, sau khi đã học âm nhạc tại Úc và Anh Quốc trong thời kỳ đi du học,  gọi là “Nhạc Nghệ Thuật- Art Music”

Cung Tiến sáng tác nhạc và lời, nhưng phần lớn là những bài phổ thơ, theo ông đây là những bài thơ làm ông thật rung động. Tôi sẽ tóm tắt danh mục hai loại nhạc này dưới đây.

Nhưng bài viết này tôi đặc biệt chú trọng nhạc phẩm Hoàng Hạc Lâu, Cung Tiến phổ nhạc bài thơ cùng tên do Vũ Hoàng Chương dịch từ bài thơ gốc của Thôi Hiệu, Trung Hoa thời đời Đường. Câu chuyện về truyền thuyết hạc vàng rất lý thú như sau.

 Hoàng Hạc Lâu

Trước hết là chuyện người bán rượu. Ngày xưa ở vùng Vũ Xương, có một chủ quán rượu nghèo hiền hậu tốt bụng hay giúp đỡ nhiều người. Một ngày nọ có một ông lão ăn mặc rách rưới vào quán xin uống rượu. Chủ quán không khinh thường mà vui vẻ mời rượu và không lấy tiền. Cứ thế ông lão cũng đến xin uống rượu ngày nào như ngày nấy. Chủ quán vẫn tiếp đãi tử tế không phàn nàn.

Một thời gian sau ông lão nói với chủ quán rằng ông không có trả tiền rượu lâu nay, giờ xin tặng chủ quán một món quà để đền đáp. Ông dùng mấy vỏ cam mà vẽ lên tường một bức tranh con hạc vàng.

Nhưng kỳ lạ thay khi có người vỗ tay hay cất tiếng hát thì hạc vàng từ trong tranh ra ngoài nhảy múa theo nhịp điệu đến khi dứt lại trở về lại trong tranh.

Từ đó khách đến quán rượu tấp nập, tiếng đồn vang khắp chốn giang hồ. Chủ quán ngày càng trở nên phát đạt sung túc.

Nhiều năm sau, một hôm ông lão trở lại. Chủ quán muốn báo đáp khẩn khoản mời ông ở lại, nhưng lão ông chỉ mỉm cười rồi lấy ống sáo ra thổi. Khi tiếng sáo cất lên, hạc vàng từ trong tranh bước ra và ông lão leo lên lưng hạc bay lên trời nhập vào mây trắng mênh mông. Chủ quán nhìn theo và biết rằng mình đã gặp tiên nhân.

Để ghi nhớ duyên kỳ ngộ, chủ quán bỏ tài sản xây một lâu đài nguy nga trên đất quán rượu và đặt tên là Hoàng Hạc Lâu - lầu hạc vàng. Kiến trúc nguy nga nay vẫn còn tồn tại đến nay qua nhiều lần được trùng tu. Lầu hạc nằm ngay một vị trí tuyệt đẹp bên bờ Trường Giang ở Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc.

Lịch sử ghi nhiều giai thoại khác nhưng lầu hạc vàng đã có từ thời Tam Quốc. Theo nhiều truyền thuyết nhưng không ai biết tiên ông là ai. Có bản ghi rằng lão tiên là Lữ Động Tân, một trong tám vị tiên (bát tiên) của Đạo giáo.

Từ truyền thuyết đến bài thơ Hoàng Hạc Lâu của Thôi Hiệu:

Thi sĩ Thôi Hiệu là một tài năng thơ xuất chúng của văn học Trung Hoa vào thế kỷ thứ 7.

Khi viếng thăm lầu hạc vàng, cảm khái ghi lại bài thơ Hoàng Hạc Lâu tuyệt mỹ. Bài thơ không nhắc lại toàn bộ truyền thuyết tiên ông, mà chỉ nhắc người xưa cưỡi hạc bay đi, và từ đó mở ra nỗi suy tư về thời gian và thân phận con người.

 

“Tích nhân dĩ thừa Hoàng hạc khứ

Thử địa không dư Hoàng Hạc lâu

Hoàng hạc nhất khứ bất phục phản

Bạch vân thiên tài không du du

Tình xuyên lịch lịch Hán dương thụ

Phương thảo thê thê Anh vũ châu

Nhật mộ hương quan hà xứ thị

Yên ba giang thượng sứ nhân sầu.”

                                    (Thôi Hiệu)

Dịch nghĩa: 

Hạc vàng một đi không trở lại;

Mây trắng nghìn năm vẫn lững lờ.

Chiều xuống, quê nhà ở nơi đâu,

Khói sóng trên sông khiến lòng người thêm sầu. 

Một bản dịch khác:

“Hạc vàng ai cưỡi đi đâu

Mà nay Hoàng Hạc riêng lầu còn trơ ?

Hạc vàng đi mất từ xưa,

Ngàn năm mây trắng bây giờ còn bay.

Hán dương sông tạnh, cây bày

Bãi xưa Anh Vũ xanh dày cỏ non

Quê hương khuất bóng hoàng hôn.

Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai?”

                                                 Tản Đà

 

Bài thơ ghi lại khoảng khắc người đứng trên lầu, nhìn về quá khứ, tiền nhân đã ra đi, hạc vàng không trở lại nhưng mây trời vẫn còn đó. Cảnh vật trường tồn mà cuộc gặp gỡ của con người thì mong manh. Bài thơ kết lại bằng nỗi nhớ quê nhà. Đem truyền thuyết vào thi ca kỳ ảo với cảm xúc rất thật của con người.

Trong văn học Trung Hoa có một giai thoại rằng khi Lý Bạch, một thi hào thường được xưng tụng như nhà thơ tiên (Thi Tiên) nổi tiếng đời Đường, đến thăm Hoàng Hạc Lâu đọc bài thơ của Thôi Hiệu, khâm phục quá mà không viết lên được lời thơ nào để lại nơi đây.

Giai thoại ghi lại lời than của Lý Bạch:
 

“Nhãn tiền hữu cảnh đạo bất đắc,

Thôi Hiệu đề thi tại thượng đầu.”

Nghĩa là:  
Trước mắt có cảnh đẹp mà không biết diễn tả thế nào, vì Thôi Hiệu đã đề trên đầu.

Hoàng Hạc Lâu trở thành nơi giao hòa giữa thế giới thần tiên và đời sống trần thế. 

Bài thơ bằng tiếng Việt của Vũ Hoàng Chương:

Vũ Hoàng Chương, nhà giáo, nhà thơ nổi tiếng, di cư vào Nam, người chuyển dịch tài tình bài thơ Hoàng Hạc Lâu trong hoàn cảnh bi đát đất nước của buổi giao thời, bạn bè ly tán. Bài thơ được xem như một tuyệt tác của thi ca Việt Nam:

“Xưa hạc vàng bay vút bóng người

Đây lầu Hoàng Hạc chút thơm rơi

Vàng tung cánh hạc đi đi mãi

Trắng một màu mây vạn vạn đời

Cây bến Hán Dương còn nắng chiếu

Cỏ bờ Anh Vũ chẳng ai chơi

Gần xa chiều xuống đâu quê quán

Đừng giục cơn sầu nữa sóng ơi”

(Vũ Hoàng Chương - Đường Thi Chuyển Sang Thơ Việt, 6-12-1975, đề tặng Đặng Tiến)

Theo lời kể của cô Quỳnh Giao (Người Việt Online):  Vũ Hoàng Chương xưa là thầy dạy Việt văn của Cung Tiến. Ông từng đùa rằng Cung Tiến phổ thơ nhiều người nhưng chưa phổ thơ ông.

Sau cuộc tang thương 75,  Cung Tiến ở Úc, còn thầy ở lại Saigon, bị cầm tù nhiều năm, ốm đau được về nhà thì mất 5 ngày sau. Bài thơ dịch Hoàng Hạc Lâu được đưa ra ngoài và Cung Tiến, cảm tác nhớ thầy, nhớ bạn, nhớ quê liền phổ thơ thành bản nhạc Hoàng Hạc Lâu, nhưng khi chuyển về nước được thì thầy đã mất.

Lời bài hát Hoàng Hạc Lâu:

“Xưa hạc vàng bay vuốt bóng người

Đây lầu Hoàng Hạc chút thơm rơi

Vàng tung cánh hạc (ừ) đi đi mãi (í i)

Trắng một màu mây vạn vạn đời (i)

Cây bến Hán (ứ ư ừ) Dương còn nắng chiếu (ú u)

Cỏ bờ Anh Vũ chẳng (ừ ư) ai chơi

Gần xa chiều xuống nào quê quán (ứ ư)

Đừng giục cơn sầu (ù u) nữa (ớ ơ) sóng ơi (í i)”

                           (Cung Tiến - Hoàng Hạc Lâu)

Bản nhạc là kết hợp tuyệt diệu của tình cảm  và nhạc thuật trầm lắng nhẹ nhàng để tuyên dương nét đẹp của thơ.  Lời ca có những âm luyến láy làm tăng thêm vẻ u hoài man mác của ý thơ Thôi Hiệu và Vũ Hoàng Chương.

Ca từ trong âm nhạc Cung Tiến là những tiếng vang, tiếng thơ êm dịu hòa hợp thần tình với nốt nhạc êm đềm của từng nốt nhạc. Hãy nghe lại một đoạn trong bài Hương Xưa, nhạc sĩ đã lồng vào nhiều điển tích, chuyện tình trong văn học xưa, dù chỉ nhắc đến một tên, một chữ thôi cũng đưa vào được nỗi nhớ… hương xưa.  Lời bài hát bay bổng, tha thiết như thơ.

“….Tình Nhị Hồ vẫn yêu âm xưa

Cung Nguyệt Cầm vẫn thương Cô Tô

Nên hồn tôi vẫn nghe trong mơ tiếng đàn đợi chờ mơ hồ

Vẫn thương muôn đời nàng Quỳnh Như thủa đó…”

                              (Hương Xưa:  tặng Khuất Duy Trác)

Chỉ trong bốn câu này, Cung Tiến đã gợi đến đàn nguyệt, và mối tình Thúy Kiều-Kim Trọng (Nhị Hồ), rồi đưa vào điển tích Cô Tô đài trong truyện Tây Thi- Phạm Lãi thời Xuân Thu bên Trung Hoa, và kết bằng chuyện tình lãng mạn, câu chuyện thật cuối đời nhà Lê mạt của Phạm Thái và Trương Quỳnh Như.

Nhà văn Vương Trùng Dương đã viết một bài rất dài và rất hay về những điển tích và chuyện tình này của bài hát Hương Xưa, tựa đề là Một thoáng Hương Xưa, năm 2020.

Nhạc Cung Tiến không phải ca sĩ nào cũng hát được, theo tôi biết nhiều ca sĩ chuyên nghiệp cũng tránh xa. Chỉ những giọng hát đặc biệt có âm hưởng và trình độ mới trình bày được loại nhạc “Art Music” này. Những người hát thành công phải kể đến như Duy Trác, Lệ Thu, Quỳnh Giao, Mai Hương, Kim Tước, Bích Liên, Camille Huyền…

Những bản nhạc viết thời còn rất trẻ của Cung Tiến là 

Thu Vàng và Hoài Cảm (1953).  Tiếp đến là Hương Xưa (1957).

Lệ Đá Xanh và Đêm, hai nhạc phẩm phổ thơ Thanh Tâm Tuyền.

Nguyệt Cầm, phổ thơ Xuân Diệu.

Đôi Bờ, phổ thơ Quang Dũng,

Thuở Làm Thơ Yêu Em, phổ thơ Trần Dạ Từ.

Vết Chim Bay, phổ thơ Phạm Thiên Thư.

Năm 1987, từ Minnesota, Cung Tiến viết tấu khúc Chinh Phụ Ngâm, cho 21 nhạc khí, trình diễn tại San Jose năm 1988.

Đặc biệt, ông có làm thơ, ký tên Thạch Chương, trên Sáng Tạo:

“…Nhưng tôi muốn, tôi còn đòi, sống mãi

Tôi đòi yêu, tôi còn muốn được yêu….”

Cung Tiến qua đời năm 2022 tại Los Angeles, California. 

 

 

 

               Chú thích:  hình ảnh từ những trang mạng và bài viết của nhiều tác giả.

                                                           

                                                       Đỗ Viết Thanh

                               Gần cuối tháng 10, đang chờ cơn mưa đến chậm