GẶP GỠ TIẾNG MƯỜNG VÀ TIẾNG VIỆT "ĐÀNG TRONG"... - Nguyễn Chương Mt

Trong khung vuông là địa bàn cư trú của người Mường.

/1/ Nhóm của họ, là người Mường ở Thanh Hóa, vô trong Nam sống và làm việc. Một người trong họ thốt lên với vẻ ngạc nhiên, "Ồ, người trong này gọi "mần", sao giống với tiếng Mường vậy!".
Tiếng Việt ngoài châu thổ sông Hồng gọi "làm", người Mường có cách gọi tương tự "là" (nghĩa là "làm"). Và người Mường còn có cách gọi khác nữa là "MẦN". Ở châu thổ sông Hồng người ngoài đó không gọi "mần", nhưng ở miền duyên hải như xứ Nẫu, miền châu thổ Đồng Nai - Cửu Long nhiều người Việt gọi "MẦN"!
Tiếng Mường gọi "MỀN", tiếng Việt châu thổ sông Hồng gọi "chăn". Đâu ngờ, tiếng Việt trong này lại gọi là "MỀN".
Người Việt trong Nam gọi "ƯA", người Mường cũng gọi "ƯA", trong khi tiếng Việt châu thổ sông Hồng không gọi vậy mà thường gọi là "Thích".
Tiếng Mường gọi "Bợi cơm", tiếng Việt trong Nam gọi "BỚI cơm", trong khi ngoài sông Hồng gọi "xới cơm".
... Chỉ đơn cử một chút "phát hiện" như vậy, nằm trong hành trình khám phá ngược dòng về ngôn ngữ - gọi là "VIETIC", trong đó có "proto-Vietic" (tiếng Việt nguyên thủy), "ngữ chi Việt - Mường".
=> Duyên cớ nào - trong lịch sử - đã nối liền thành "VỆT" tiếng Việt ở miền châu thổ Cửu Long với duyên hải xứ Nẩu, xứ Quảng, với tiếng Mường (nằm trong "proto-Vietic") ở Thanh Hóa...?

/3/ Tôi nhớ đến cách gọi "GÀNH".

Đền GÀNH ở Nghệ An (không gọi "đền Ghềnh")

Không chỉ ở Phú Quốc có "gành", ở Biên Hòa cũng "gành", mà ra tới xứ Nẩu cũng "gành",
Không ít người tưởng đó là "phương ngữ" phía trong này. Ồ, không chỉ ở "Đàng Trong", mà ở Đàng Ngoài cũng "GÀNH".
Như ở xứ Nghệ có Đền GÀNH nổi tiếng  (không gọi Đền Ghềnh).

Cách gọi "ghềnh" xuất phát nơi cư dân sống ở lưu vực sông Hồng, Hà Nội thôi... thì phải? Nếu vậy, về mặt địa bàn xuất phát ngôn ngữ, "ghềnh" ở phạm vi hẹp hơn so với cách gọi "GÀNH".

Ở Qui Nhơn, có GÀNH Đá Dĩa từ bao đời (bỗng dưng ... sửa cách gọi truyền thống GÀNH thành "ghềnh", "DĨA" thành "đĩa" ?!).

/4/ "BÔNG" không chỉ là cách gọi nơi Đàng Trong.

BÔNG điên điển.

Nơi xứ Nghệ có nhà thơ Nguyễn Du. Trong Truyện Kiều, ông viết thơ quốc âm: "Đầu tường lửa lựu lập lòe đơm BÔNG".
Ở xứ Thanh (Thanh Hóa) có địa danh "Ngã ba BÔNG" nổi tiếng.
Và, trong tiếng Mường, họ gọi là "PÔNG"!

Lễ hội PÔNG của người Mường.

Riêng "hoa", hình như ban đầu phổ biến ở Hà Nội và vùng phụ cận thôi ... ("Hoa" là âm Hán-Việt của chữ Hán 花 ; còn "BÔNG" thuộc về Nam âm tức quốc âm của tiếng Việt, ghi bằng chữ Nôm 葻).

*&*
Duyên cớ nào - trong lịch sử - đã đưa đẩy Đàng Trong có được năng lực nối kết, gìn giữ tiếng Việt (proto-Vietic)... đến vậy?
 
                                                                          Nguyễn Chương-Mt