NHÀ LAN (LAN THẤT 蘭室) - Bài viết của Khánh Ly

“Nhà lan sum họp bạn mai,

Đã trong tần tảo, lại ngoài ty ca.”

                     (Bích Câu kỳ ngộ)

Nhà lan, tức Lan thất 蘭室, nghĩa là căn phòng thơm hương lan. Vì Lan vốn là loài hoa tượng trưng cho sự thanh cao và tao nhã, cho nên đây là một mỹ từ, dùng để chỉ nơi ở thanh nhã của phụ nữ trong văn chương cổ điển, tương tự với những cách gọi khác như Huệ lâu 蕙樓 (lầu huệ) hay Tiêu phòng 椒房 (phòng tiêu).

VẤN ĐỀ ĐẤU TỐ VĂN NGHỆ SĨ - Bài viết của Linh Hoàng Vũ

Tháng Tám năm 1966, người ta lôi Lão Xá, nhà văn 67 tuổi nổi tiếng nhất Trung Quốc, cùng một nhóm nhà văn nghệ sĩ ra sân Khổng miếu ở Bắc Kinh, bắt họ quỳ quanh một đống lửa đốt đạo cụ tuồng cổ. Các tiểu tướng hồng vệ binh bằng tuổi cháu nội ông treo bảng đen lên cổ ông, rồi đánh và sỉ nhục ông giữa tiếng hô hào phần khởi của đám đông. Lão Xá là tác giả lớn của Trung Hoa hiện đại, người từng được kỳ vọng cho một giải Nobel. Đám đông hành hạ ông không phải vì họ cho rằng tác phẩm của ông dở hay thậm chí “phản động”, mà vì ông đã bị dán nhãn là tàn dư của cái cũ, là phần tử cần quét đi.  Sáng hôm sau, nhà văn lớn Trung Quốc ra hồ Thái Bình, ngồi lặng cả ngày bên mặt nước, rồi khi đêm xuống thì trầm mình.
Không ai trong đám đông hôm ấy nghĩ mình đang giết một nhà văn. Họ tin mình đang làm sạch đất nước. Đó mới là điều đáng sợ nhất của mọi cuộc đấu tố: nhiên liệu của nó không phải cái ác, mà là sự xác tín: cái cảm giác êm ái rằng mình chắc chắn đứng về phía đúng, và do đó được miễn mọi nghi ngờ về phương tiện.
Hơn nửa thế kỷ sau, ở Việt Nam, cùng cái xung năng ấy trở lại, nhưng đã thay hình, lần này là trên không gian mạng. Để buộc tội một cuốn sách và tác giả của nó, người ta không cần chứng minh nó sai. Chỉ cần làm cho nó có mùi rủi ro.

THIÊN TẢI NHẤT THÌ 千載一時 - Bài viết của Khánh Ly

“Nàng rằng: Thiên tải nhất thì,

Cố nhân đã dễ mấy khi bàn hoàn.”

                              (Truyện Kiều)

 
Thiên tải nhất thì, chữ Hán viết, là một thành ngữ dùng để chỉ những dịp hiếm hoi khó gặp. Trong tiếng Việt, thành ngữ này thường được diễn đạt bằng những thành ngữ quen thuộc như “ngàn năm một thuở”, “trăm năm khó gặp”, “ngàn năm có một”,... Tất cả đều mang nghĩa dịp may mong manh xuất hiện trong đời mà ta biết rằng sẽ khó lòng gặp lại lần hai.

BA SAO GIỮA TRỜI - Bài viết của Khánh Ly

“Đêm thu, gió lọt song đào,

Nửa vành trăng khuyết, ba sao giữa trời.”

                                           (Truyện Kiều)

 

Ba sao giữa trời, nguyên văn chữ Hán viết “tam tinh tại thiên 三星在天”, xuất phát từ Kinh Thi, phần Đường phong 唐風, bài Trù mâu 綢繆 rằng: “Trù mâu thúc tân, tam tinh tại thiên 綢繆束薪，三星在天”. Tạm dịch là: buộc chặt bó củi, ngẩng lên thấy ba ngôi sao giữa trời. Trong văn chương cổ, Tam tinh 三星 thường dùng để chỉ ba ngôi sao sáng nằm giữa bầu trời đêm, cũng là dấu hiệu cho biết đêm đã về khuya.

BẾ GIẢNG 閉講 - Bài viết của Khánh Ly

Hình ảnh: Bế giảng, thủ bút của Thanh Đài nữ sĩ   

 
Bế giảng, chữ Hán viết, theo từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê) là cách gọi lễ kết thúc một khóa học hoặc một năm học. Đây là một từ được sử dụng rất quen thuộc trong môi trường giáo dục Việt Nam, thường đi đôi với khai giảng 開講. Dẫu vậy điều khá thú vị là bế giảng lại không xuất hiện với tư cách một từ cố định phổ biến trong Hán văn cổ. Đây là một tổ hợp mang tính tạo nghĩa tương đối muộn, hình thành từ nghĩa sẵn có của hai chữ Bế 閉 và Giảng 講.

NHỚ "BỐ GIÀ" SƠN NAM – Bài viết của Bùi Chí Vinh

Hình chụp ở phi trường Nội Bài Hà Nội năm 1994 dự Hội Nghị Nhà Văn Trẻ Toàn Quốc. 

Từ trái qua phải: Một nhà văn, Sơn Nam, Bùi Chí Vinh, Trương Nam Hương, Nguyễn Nhật Ánh, một nhà văn, Phan Hoàng. Người ngồi là Lê Minh Quốc.

Đối với tôi, hai chữ BỐ GIÀ dành cho nhà văn Sơn Nam không cần đóng khung trong ngoặc kép. Thuở ông còn sinh tiền, mỗi lần hai chú cháu đi chơi riêng hoặc cùng chơi trong đám đông tôi vẫn luôn luôn gọi nhà văn Sơn Nam là “bố” một cách trìu mến.
Còn xét về mặt chuyên môn trong làng văn và trưởng thượng trong làng đời thì tôi hằng kính trọng ông như một… bố già.
 
Buổi trưa ngày 13 thứ Tư năm 2008, đang ngồi cụng ly với Cung Tích Biền, Nguyễn Đạt, Đoàn Thạch Biền, Phạm Viêm Phương, Nguyễn Tôn Nhan… nhằm ăn mừng vụ bán bức tranh của Lê Thị Kim thì bất ngờ chúng tôi nhận được hung tin “bố già” đã mất.
Cho dù tất cả gần như được chuẩn bị về cái chết được báo trước của bậc tiền bối hôn mê nằm liệt giường, nhưng cái tin sét đánh ấy đã làm ai nấy bàng hoàng.
Bàn tiệc đang vui bỗng như đưa đám. Trong đầu tôi hình dung “con khủng long cuối cùng còn sót lại của miệt vườn Nam Bộ” một con khủng long oằn vai chở nặng chữ nghĩa của ruộng đồng bát ngát như một bộ tự điển bách khoa biết đi.

NỖI NHỚ - Thơ Lê Kim Thượng

   

Nỗi Nhớ

 

1.

Tôi về một sớm bình minh

Vịn vào nỗi nhớ tìm hình tuổi thơ…

Mái tranh khói tím giăng mờ

Gió đưa hương lúa đơn sơ mơ hồ

Nghiêng vành nón lá nhấp nhô

Giữa làn sóng lúa xanh xô bềnh bồng

Heo May thả gió trên đồng

Lúa mùa đến cử đòng đòng trổ bông

Cánh cò trắng, cánh gió đồng

Cánh diều treo giữa mênh mông trời chiều

Cánh chim chao gió liêu xiêu

Đồng xanh chao gió hiu hiu ngọt ngòn

Chiều tà nắng xế đầu non

Ai đem giấu nắng hoàng hôn cuối đèo

Gió mơn man, gió hanh hao

Thổi vào mái lá ngọt ngào tái tê…

 

2.

Tôi giờ xa xứ, xa quê

Nhớ quay quắt nhớ lời thề đinh ninh

Nhớ mông lung, nhớ vô hình

Thèm trông một cụm lục bình xa khơi

Nhớ nhiều tiếng hát “À ơi…”

Ngọt ngào, chân chất những lời thương yêu

Giữa đồng bóng Mẹ liêu xiêu

Áo nâu đã bạc vá nhiều đường may…

Hoa sen nở những ngón tay

Cánh hoa tim tím hương bay bồi hồi

Phù sa bên lở bên bồi

Quê hương thương lắm một thời đắm say…

Trên trời mây trắng vẫn bay

Dòng sông vẫn chảy, hàng cây vẫn còn

Lâu rồi lòng dạ héo hon

Người đi biệt xứ héo mòn tình quê…

 

Nha Trang, tháng 06. 2026

 Lê Kim Thượng

ĐẶNG XUÂN XUYẾN VÀ TRIẾT LÝ NGŨ HÀNH THỰC CHỨNG – Bài viết của Đỗ Việt Phương

Đọc những tiểu luận của tác giả Đặng Xuân Xuyến về Ngũ hành và Tử vi, người ta không thấy cái vẻ thần bí, hù dọa thường gặp ở các thầy tướng số mà lại thấy bóng dáng của một trí thức đang ưu tư về nhân sinh. Cống hiến lớn nhất của ông chính là việc gạn đục khơi trong cổ học phương Đông bằng nhãn quan thực chứng, giúp hóa giải cái gọi là "mê hồn trận" vốn làm nản lòng bao thế hệ người học lý số.

BỒNG BỘT 蓬勃 – Bài viết của Trúc Âm

Bồng bột, chữ Hán viết 蓬勃, theo từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê), từ này được hiểu theo hai nghĩa: nghĩa thứ nhất là sôi nổi, có khí thế mạnh mẽ; nghĩa thứ hai là sôi nổi, hăng hái nhưng thiếu chín chắn và không lâu bền, thường dùng để nói về tính cách hoặc tình cảm.
Đây vốn là một từ gốc Hán dùng để chỉ trạng thái hưng thịnh, phát triển mạnh mẽ và tràn đầy sức sống. Cụ thể:
Bồng 蓬 vốn trỏ một loại cỏ mọc nhanh và sum suê, sau phát triển thành nét nghĩa rậm rạp, tươi tốt, sinh trưởng mạnh.
Bột 勃 có nghĩa là nổi lên, dâng lên, hưng khởi hoặc phát triển mạnh mẽ mà ta hay gặp trong các từ như bột phát, hưng bột,...
 

THANH THUÝ: TIẾNG HÁT LƯỠNG TÍNH ĐỘC NHẤT VÔ NHỊ - Long Phạm

Danh ca Thanh Thúy

Ở châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng, nữ trầm (contralto) là loại giọng cực kì hiếm gặp. Nó ít xuất hiện hơn rất nhiều so với nữ trung (mezzo soprano) và nữ cao (soprano).
 
Các giọng nữ có âm vực trầm và âm sắc hơi tối như Khánh Ly, Bảo Yến, Thu Phương, Hoàng Quyên, Ngọc Anh, Thanh Lam, Uyên Linh, Hồ Ngọc Hà... thường bị nhầm là nữ trầm. Nhưng thực chất, họ vẫn là nữ trung.
Ca sĩ Bảo Yến còn cho rằng: "Tôi chưa thấy một nữ trầm nào ở Việt Nam".
 
Theo định nghĩa trong nhạc cổ điển, giọng nữ trầm được tạo bởi contre (trầm) và alto (cao) - do trước đây alto là thiếu niên nam hoặc castrato. Đây là giọng nữ trầm nhất, hát chủ yếu bằng giọng ngực. Giọng dày, trầm, khoẻ.
 
Đặc điểm của một nữ trầm gồm:
- Màu giọng rất dày, có độ sâu, nặng và tối (hơn nữ trung).
- Hát với man tone và có tính lưỡng tính (hermaphrodite), tức là có thể hát như một giọng nam cao.
- Tessitura (quãng hát thoải mái) nằm trên âm khu trầm và trung trầm.

Trong đó, tính lưỡng tính là tiêu chuẩn lớn cho một nữ trầm.
Xét theo các điều kiện trên, Thanh Thúy là nữ ca sĩ duy nhất ở Việt Nam từ trước đến nay sở hữu giọng nữ trầm.
Không giống với tất cả các nữ ca sĩ khác, âm vực của Thanh Thúy mở rộng xuống rất thấp. Cô có thể hát thoải mái, nhả chữ ở C3, C#3 và xuống tận A2, B2, ngang với âm vực của một giọng nam.

SAO XÓT XA NHƯ RỤNG BÀN TAY - Đặng Nguyên Triết

Nhà thơ Hoàng Cầm

Trong một nhóm bán sách cũ, có người đang rao bán tờ Sơ yếu lý lịch của thi sĩ Hoàng Cầm viết năm 1992, lúc ông vừa tròn 70 tuổi.
Ông không ghi tên khai sinh Bùi Tằng Việt, mà vẫn ghi Bùi Hoàng Cầm.
Đọc tới dòng ông khai “Từ 1958: Bị thi hành kỷ luật, dài suốt 30 năm”, mình lặng người một lúc lâu.

Năm 1948, ông viết Bên kia sông Đuống, có hai câu:
 

“Đứng bên này sông sao nhớ tiếc,

Sao xót xa như rụng bàn tay”

 
thì gần nửa thế kỷ sau khi nghĩ về đời mình “Bị thi hành kỷ luật, dài suốt 30 năm”, ông có xót xa như rụng cả đôi bàn tay?

Trả lời phỏng vấn của nhà phê bình văn học Thụy Khuê, ông nói:

“Không hiểu lý do làm sao, nhưng đưa đến nhà xuất bản nào hay tòa báo nào cho nó đăng thì đều bị từ chối. Rồi lặng lẽ mình cũng tự biết là có lẽ khó khăn lắm, thì mình cứ sáng tác để đấy thôi, cho vào ngăn kéo rồi một vài anh em đọc với nhau, chứ không truyền bá đi đâu cả. Xong rồi dần dần thời gian cứ thế kéo đi, nó kéo thế nào mà cho đến năm 88.”
 

TRẢ NỢ - Thơ Lê Kim Thượng

   

Trả Nợ

 

1.

Người về trả nợ tháng năm

Trả quê nửa mảnh trăng rằm ngày xưa

Người về cuốc nắng, trồng mưa

Mồ hôi nhỏ xuống đường bừa rẽ đôi

Bồng bềnh lãng đãng mây trôi

Có con én nhỏ xa xôi giữa trời

Chuồn chuồn đậu đọt mùng tơi

Cuối mùa lá úa, lá rơi mịt mù…

Trưa hè man mác lời ru

Đong đưa cánh võng, vi vu gió lành

Nước sông in bóng trời xanh

Chênh vênh bóng núi, chòng chành gió đưa…

Trâu về theo tiếng mõ khua

Xa xa vọng tiếng chuông chùa ngân nga

Hoàng hôn trăng đậu mái nhà

Ánh vàng gieo rắc như xa như gần…

 

2.

Người xa quê nhớ bâng khuâng

Xóm làng xưa cũ, người thân vẫn còn

Gái quê môi thắm vẫn son

Áo bà ba tím tươi giòn xốn xang

Mồ hôi đọng giọt nắng vàng

Sáng trên vần trán, mùa màng reo vui…

Nhớ hoài nỗi nhớ khôn nguôi

Nhớ hình bóng Mẹ trong tôi bồi hồi

Nắng buồn ôm núi mồ côi

Nén nhang con thắp, nghẹn lời đau thương

Theo con Hạc trắng mù sương

Mẹ về với cõi vô thường xa đưa…

Ước gì đời lặng gió mưa

Trở về quê cũ rau dưa qua ngày

Buồn buồn ngọn gió Heo may

Rượu quê đầy cạn say say xao lòng…

         

Nha Trang, tháng 05. 2026

LÊ  KIM  THƯỢNG

VÀI NGHĨ VỤN TỪ ĐÁM CƯỚI SÁNG NAY – Bài viết của Đặng Xuân Xuyến

Sáng ra quán nước mua cốc trà nóng về uống cho tỉnh ngủ thấy cậu trai trẻ nhìn quen quen mặc áo chú rể đỏ choét chuẩn bị lên xe đi rước dâu. Hỏi cô bán bánh bao đầu ngõ mới nhớ ra chú rể ngày bé thường sang nhà chơi với "anh Đặng Tuấn Hưng", kém anh Đặng Tuấn Hưng chừng 5, 6 tuổi.
 
Ồ mà lạ nhỉ, ngày hôm nay là ngày 10 tháng 4 âm lịch thuộc Trực Nguy, Sao Dực, là ngày Bạch Hổ (Hắc đạo) rất xấu với nhiều việc, nhất là mấy việc trọng đại như cưới hỏi, xây nhà, khởi nghiệp,... sao không tiến hành vào ngày mai, ngày 11 âm lịch, là ngày Ngọc Đường (Hoàng Đạo), thuộc Trực Thành, Sao Chẩn rất tốt cho nhiều việc, là ngày cực đẹp với mấy việc trọng đại của đời người như cưới hỏi, xây nhà, khởi nghiệp,... mà lại tổ chức vào ngày hôm nay?!

NHỚ THANH NÊ, CHUYẾN XE LÊN PHỐ, KHỞI ĐẦU MỚI – Thơ Đỗ Anh Tuyến

   

 

NHỚ THANH NÊ

 

Tôi lật tìm một vệt mực chưa khô

Trên tấm bản đồ vừa thay tên đổi họ

Ngón tay chạm vào Kiến Xương, Thái Bình xưa cũ

Mà nghe như chạm vào khoảng trống hư vô.

 

Thanh Nê ơi!

Tên của bùn non, của rơm rạ dại khờ

Của tiếng võng trưa mẹ đưa kẽo kẹt

Chỉ một công văn, một con dấu đỏ

Một danh xưng nghìn năm bỗng chốc khép màn.

 

Bờ đê vẫn thức cùng sương tan

Sông Trà Lý vẫn âm thầm chảy miết

Người Thanh Nê dẫu đi xa vạn dặm

Vẫn mặn mòi giọng đồng bãi quê cha.

 

Nhưng từ nay giữa giấy tờ xa lạ

Tôi lưu vong trên đất mẹ quê mình

Tên khai sinh gửi vào nấm mộ thời gian

Nhường chỗ cho những tên gọi hành chính mới.

 

Mai này ai về đất cũ tìm chơi

Hỏi nhỏ một câu đâu rồi thị trấn

Người già nhìn nhau, thở dài xa vắng

Người trẻ quay đi, ngơ ngác tiếng cười...

 

Cái tên từng buộc chặt đời người

Nay đứng bên lề hóa kẻ người dưng...

 

CÕI TRỌ, GIÓ THÁNG 5, KHÚC MƯA KHUYA, CÂU CHUYỆN ĐÁM MÂY – Thơ Tịnh Bình

 

CÕI TRỌ

 

Phía trước là tiếng chim

Xôn xao miền nắng lạ

Cuối trời mây trắng lóa

Ở trọ chốn không nhà

 

Trôi về đâu nước cuốn

Nhánh rong rêu bọt bèo

Ơ kìa mùa thu nhỏ

Gọi ngàn lá về theo

 

Căn nhà xưa hiu quạnh

Vắng dáng quen thường ngồi

Run run mùa gió trở

Hao gầy vành trăng côi

 

Người đi trong tịch lặng

Ngày như sương mơ hồ

Thả vào trong mưa muộn

Phím đàn lời hư vô...

 

LUÂN HỒI – Thơ Lê Kim Thượng

   

 

Luân  Hồi

 

1.

Yêu nhau từ thuở còn thơ

Nào ai biết được… ai ngờ mai sau…

Ru em ngày đã đổi màu

Lời ru có những “… trái sầu rụng rơi…”

Cà phê giọt đắng đọng rơi

Giọt buồn đen thẫm cạn lời thủy chung

Yêu thương dẫu có vô cùng

Nào ai biết được… ngàn trùng nhớ mong

Trái tim rạn vỡ trong lòng

Tình xa, tình lỡ… xoay vòng buồn thiu

Thương nhau ngày ấy thật nhiều

Không duyên, không nợ hắt hiu tình buồn

Thôi đành “…cắt dứt dây chuông…”

Ai thương, ai nhớ, ai buồn, ai say

Cuộc tình mòn mỏi hao gầy

Áo hồng chưa mặc thì nay mất rồi…

 

2.

Dù cho ước hẹn thề bồi

Nợ duyên không có, yêu rồi vẫn xa

Tình đầu đâu dễ phôi pha

Cố quên càng nhớ, cố xa càng gần

Lời tình thề hẹn bao lần

Lời tình trôi giữa Sông Ngân mất rồi

Bao năm trông ngóng phương trời

Quầng thâm đôi mắt… nhớ người mai sau

Những chiều trời đổ mưa mau

Nhìn mưa lặng nhớ một câu thơ buồn

Làm sao trời hết mưa tuôn

Để cho nước mắt… ngược nguồn về tim

Bóng em biền biệt khuất chìm

Đã đi… đi mất biết tìm về đâu

Nợ em một Khối Tình Sầu

Tìm em tôi trả…kiếp sau Luân Hồi…

 

 Nha Trang, tháng 06. 2026

 LÊ  KIM  THƯỢNG

CHUYỆN TÌNH NGÃ 3 SÔNG – Thơ Đặng Xuân Xuyến

  

 

CHUYỆN TÌNH NGÃ 3 SÔNG

 

Cô ấy ngày xưa, em biết không

Thắt đáy lưng ong, mặt trắng hồng

Nghe bảo phải lòng anh cơ động

Mười mấy Đông rồi cứ ngóng trông...

 

Độ ấy năm xưa tuổi chớm hồng

Có chàng lính trẻ ghé bến sông

Tiếng cười sang sảng loang chiều rộng

Cô bé làng bên thẹn má hồng.

 

Thế rồi cô lựa gửi gió Đông

Vun mối tơ duyên bén lửa nồng

Dõi từng nhịp bước chàng cơ động

Nguyện ước trăm năm buộc chỉ hồng.

 

Rồi một chiều buồn nổi bão giông

Nghẹn ứa bến sông, nghẹn gió đồng

Dấn thân phá án... Chàng cơ động

Hồn theo bóng tựa phía hư không...

 

Cô ấy hình như chửa lấy chồng

Chiều chiều vẫn tới ngã 3 sông

Mắt chìm đăm đắm vào chiều rộng

Rồi chợt nhoẻn cười với mênh mông...

 

Hà Nội, sáng 10 tháng 06-2026

ĐẶNG XUÂN XUYẾN